Ψηφιακά αγαθά ως αντικείμενο κατάσχεσης - Η ΕιρΑμαρ 389/2016

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η απόφαση ΕιρΑμαρ 389/2016, η οποία αφορά κατάσχεση παιχνιδιού Η/Υ και του τίτλου αυτού. Καταδεικνύει την οικονομική σημασία που μπορεί να έχουν τα ψηφιακά άυλα αγαθά και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας στη σύγχρονη οικονομία. Mπορούν να αποτελέσουν ελκυστικό αντικείμενο κατάσχεσης για την ικανοποίηση χρηματικών απαιτήσεων. Στην προκειμένη περίπτωση το Δικαστήριο διέταξε την κατάσχεση του περιουσιακού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας που απορρέει από παιχνίδι Η/Υ, ως έργου αποτελούμενου από software και οπτικοακουστικό περιεχόμενο, και την κατάσχεση του δικαιώματος επί του τίτλου του παιχνιδιού, ως διακριτικού γνωρίσματος του ουσιαστικού συστήματος. Την υπόθεση εκ μέρους του αιτούντα χειρίστηκε ο γράφων από κοινού με τον δικηγόρο Αθηνών, Αριστείδη Παπαθανασίου.

Το κείμενο της απόφασης έχει ως εξής:

"Σύμφωνα με το άρθρο 1022 ΚΠολΔ «κατάσχεση μπορεί να γίνει σε περιουσιακά δικαιώματα εκείνου κατά του οποίου στρέφεται η εκτέλεση, τα οποία δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο κατάσχεσης κατά τη διαδικασία των άρθρων 953 παρ. 1 και 2, 982 και 991, ιδίως σε δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ευρεσιτεχνίας, εκμετάλλευσης κινηματογραφικών ταινιών, σε απαιτήσεις κατά τρίτων εξαρτώμενες από αντιπαροχή, εφ’ όσον κατά τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου επιτρέπεται η μεταβίβαση αυτών των δικαιωμάτων». Για την εφαρμογή της ως άνω διάταξης απαιτείται η συνδρομή των ακόλουθων προϋποθέσεων: α) το αντικείμενο της εκτέλεσης να είναι περιουσιακό δικαίωμα του οφειλέτη β) το περιουσιακό δικαίωμα να μην είναι δεκτικό κατάσχεσης κατά τις διατάξεις των άρθρων 953 επ. (κατάσχεση κινητής περιουσίας του οφειλέτη,  982 επ. (κατάσχεση σε χέρια τρίτου) και 992 επ. ΚΠολΔ (κατάσχεση ακινήτων κλπ), γ) να επιτρέπεται η μεταβίβαση του δικαιώματος σύμφωνα με τους ορισμούς του ουσιαστικού δικαίου. Συνεπώς, στη ρύθμιση των άρθρων 1022 επ. ΚΠολΔ υπάγεται οποιοδήποτε περιουσιακής φύσης δικαίωμα, εφ’ όσον αποτελεί ή είναι δυνατόν να αποτελέσει αντικείμενο ιδιωτικών συναλλαγών και ως εκ τούτου έχει χρηματική αξία. Η σχετική δίκη (για την κατάσχεση ειδικών περιουσιακών στοιχείων) αποτελεί δίκη περί την εκτέλεση. Η παρέμβαση του δικαστηρίου γίνεται πριν από την κατάσχεση, δηλαδή πριν από την έναρξη της κύριας διαδικασίας, εφ’ όσον όμως προηγήθηκε η προδικασία της αναγκαστικής κατάσχεσης. Έτσι ο αιτών νομιμοποιείται ενεργητικά, αν είναι δανειστής ορισμένης χρηματικής απαίτησης, είναι εφοδιασμένος με εκτελεστό τίτλο γι’ αυτή και έχει κοινοποιήσει επιταγή προς πληρωμή προς τον νομιμοποιούμενο παθητικά καθού η εκτέλεση, ο οποίος πρέπει με τη σειρά του να είναι ο δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος, του οποίου ζητείται η κατάσχεση (Β. Βαθρακοκοίλη, άρθρο 1023 αρ. 1,3, Τόμος ΣΤ’, σελ. 584, ΕφΘεσσ 78/2000, ΕΠΙΣΚΕΜΠΔ 2000, 700).

Στην προκειμένη περίπτωση με την υπό κρίση [...] αίτησή του ο αιτών ζητεί για τους λόγους που ειδικότερα εκθέτει σε αυτή, να διαταχθεί η κατάσχεση του περιουσιακού δικαιώματος της πρώτης καθής εταιρείας που απορρέει από το αναφερόμενο συλλογικό έργο – παιχνίδι ηλεκτρονικού υπολογιστή, καθώς και του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας της καθής εταιρείας επί του διακριτικού γνωρίσματος αυτού και να διαταχθεί η μεταβίβαση σε αυτόν (αιτούντα) με συμψηφισμό χρηματικής απαίτησης του εναντίον της καθής ύψους 70.379,28 ευρώ, που του επιδικάστηκε με την υπ’ αριθ. [...] απόφαση του Πολύμ. Πρωτ. Αθηνών, η οποία έχει καταστεί τελεσίδικη. Ζητεί, επίσης, να υποχρεωθεί η καθ’ ης να του παραδώσει υλικό φορέα που ενσωματώνει όλο το ψηφιακό υλικό που είναι απαραίτητο για την λειτουργία και εκμετάλλευση του παιχνιδιού, όπως και τα έγγραφα που ενσωματώνουν τις αναφερόμενες στην αίτηση συμφωνίες παροχής άδειας εκμετάλλευσης προς τις αναφερόμενες εταιρείες και σε περίπτωση άρνησης παράδοσής τους να απειληθεί χρηματική ποινή σε βάρος της πρώτης καθής ύψους 50.000 ευρώ και προσωπική κράτηση κατά του δευτέρου νομίμου εκπροσώπου της διάρκειας ενός έτους.

Με αυτό το περιεχόμενο και αιτήματα η αίτηση αρμόδια και παραδεκτά φέρεται προς συζήτηση ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου κατά τις διατάξεις της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρα 25 παρ. 2, 22, 1023 παρ. 1, 741 ΚΠολΔ) και είναι νόμιμη, στηριζόμενη στις προαναφερθείσες διατάξεις, καθώς και σε αυτές των άρθρων 746, 941, 946, 1022 επ. ΚΠολΔ. Πρέπει επομένως να ερευνηθεί περαιτέρω κατ’ ουσίαν. Πρέπει δε στο σημείο αυτό να επισημανθεί ότι η απεύθυνση της αίτησης κατά των καθών και η κοινοποίηση προς αυτούς επικυρωμένου αντιγράφου με κλήση προς συζήτηση, δεν καθιστά τους τελευταίους άνευ ετέρου διαδίκους, αφού για να καταστούν τέτοιοι, απαιτείται είτε κλήτευση αυτών με διαταγή του δικαστηρίου είτε η άσκηση εκ μέρους τους κύριας παρέμβασης, ενώ η απλή επισημείωση με την κοινοποίηση στον προσδιορισμό της δικασίμου δεν αναπληρώνει την ελλείπουσα διαταγή του Δικαστηρίου. Άλλωστε, είναι συγκεκριμένοι οι τρόποι με τους οποίους προσλαμβάνεται στην εκουσία δικαιοδοσία η ιδιότητα του διαδίκου και αυτοί είναι οι ακόλουθοι: α) με την υποβολή της αίτησης για την εκδίκαση ορισμένης υπόθεσης της εκουσίας δικαιοδοσίας β) με την κλήτευση τρίτων στη διαδικασία, κατόπιν διαταγής του αρμόδιου δικαστηρίου γ) με την προσεπίκληση τρίτων κατόπιν πρωτοβουλίας του διαδίκου ή αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο (άρθρο 753 ΚΠολΔ), δ) με την άσκηση κύριας ή πρόσθετης παρέμβασης ε) με την άσκηση τριτανακοπής κατά τα άρθρα 773, 583 επ. ΚΠολΔ (ΑΠ 646/1975, ΝοΒ 24-50, ΕφΑθ 341/1991 Δ22-847, ΕφΑθ 10018/1986 ΝοΒ 35-551, ΕφΘεσσ 1969/1986 Αρμ 40-808). Συνεπώς εν προκειμένω οι καθών δεν κατέστησαν διάδικοι, αφού, αν και εμφανίστηκαν στο ακροατήριο, δεν άσκησαν παρέμβαση. Από την εκτίμηση της ανωμοτί εξέτασης του αιτούντος στο ακροατήριο, που περιέχεται στα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης αυτού του Δικαστηρίου και όλων των εγγράφων που νόμιμα προσκομίζει και επικαλείται ο αιτών, αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Η πρώτη καθής εταιρεία με την επωνυμία  «...» και τον διακριτικό τίτλο «....», νόμιμος εκπρόσωπος της οποίας είναι ο δεύτερος καθού η αίτηση , [...], είναι εταιρεία παραγωγής του παιχνιδιού ηλεκτρονικού υπολογιστή (video game) με τον τίτλο «...», το οποίο κυκλοφόρησε στην αγορά το 2009. Το εν λόγω παιχνίδι προορίζεται να παίζεται μέσω του διαδικτύου και αποτελεί πρωτότυπο συλλογικό έργο πνευματικής ιδιοκτησίας, διττής φύσης, αφού συγκεντρώνει χαρακτηριστικά οπτικοακουστικού έργου και προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η νομική φύση του συγκεκριμένου παιχνιδιού, ως συλλογικού έργου με την έννοια του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας, έχει ως συνέπεια ότι από αυτό απορρέει περιουσιακό δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, το οποίο είναι μεταβιβαστό. Η καθ’ ης, ως παραγωγός του παιχνιδιού, έχοντας συνάψει συμβάσεις με τους συντελεστές του – δημιουργούς των επιμέρους συμβολών, έχει αποκτήσει συμβατικά το δικαίωμα εκμετάλλευσής του και είναι ο αποκλειστικός δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας , που απορρέει από αυτό. Επί των υλικών φορέων που ενσωματώνουν το επίδικο συλλογικό έργο η καθής εταιρεία αναφέρεται ως αποκλειστικός δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας που απορρέει από αυτό. Η αναφορά αυτή επί του υλικού φορέα παράγει τεκμήριο υπέρ της ιδιότητάς της ως δικαιούχου του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 2 ν. 2121/1993. Το ως άνω παιχνίδι ηλεκτρονικού υπολογιστή φέρει τον τίτλο «...». Ο τίτλος αυτός αποτελεί διακριτικό γνώρισμα του ουσιαστικού συστήματος σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 1 ν. 146/1914 και διακρίνει το συγκεκριμένο παιχνίδι Η/Υ – προϊόν της καθής, απορρέει δε από αυτό απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, το οποίο είναι μεταβιβαστό. Φορέας του δικαιώματος είναι η καθής εταιρεία, αφού έκανε χρήση του διακριτικού γνωρίσματος στις συναλλαγές από την κυκλοφορία και εμπορική εκμετάλλευση του παιχνιδιού Η/Υ τον Φεβρουάριο του 2009. Εξάλλου η καθής είχε καταχωρίσει την ένδειξη «...» ως κοινοτικό σήμα ήδη από τις 11.06.2003, καταχώριση που έληξε χωρίς να ανανεωθεί. Ως τίτλος το συγκεκριμένο διακριτικό γνώρισμα έχει χαρακτήρα παρεπόμενο του προϊόντος που διακρίνει. Επομένως, για να επιτευχθεί η αξιοποίηση του δικαιώματος του οποίου ζητείται η κατάσχεση και απορρέει από το ανωτέρω παιχνίδι Η/Υ της καθής, είναι απαραίτητη και η κατάσχεση του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας επί του τίτλου του παιχνιδιού «...». Ακολούθως αποδείχθηκε ότι η καθής εταιρεία έπαυσε την αυτοπρόσωπη εκμετάλλευση του επίδικου παιχνιδιού Η/Υ στις 15.11.2012 και τελευταία ήλθε σε συμφωνία με δύο διαφορετικές αλλοδαπές εταιρείες για την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης του παιχνιδιού. Ειδικότερα η εταιρεία με την επωνυμία "...", που έχει έδρα το Παρίσι, σε δημοσίευση που έκανε στην ιστοσελίδα της [...], στις 02.02.2016 ανακοίνωσε ότι υπέγραψε άδεια εκμετάλλευσης με την καθής εταιρεία με αντικείμενο την επανακυκλοφορία του επίδικου παιχνιδιού με νέο τίτλο τον «...». Η επανακυκλοφορία έλαβε χώρα στις 29.06.2016. Αντιστοίχως, την 01.03.2016 στην ιστοσελίδα [...] δημοσιεύθηκε η είδηση ότι η εταιρεία με την επωνυμία «...» με έδρα το Οντάριο του Καναδά, ανακοίνωσε τη σύναψη με την καθής σύμβασης παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης του επίδικου παιχνιδιού Η/Υ, το οποίο θα επανακυκλοφορήσει τροποποιημένο με τον τίτλο «...». Η εν λόγω εταιρεία εκμεταλλεύεται ήδη το «...» προσφέροντάς το προς καταφόρτωση από την ιστοσελίδα της «...».

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι δυνάμει της υπ. αριθ. [...] απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (Τμήμα Εμπορικού Δικαίου), η οποία έχει καταστεί τελεσίδικη, υποχρεώθηκε η καθής εταιρεία να καταβάλει στον αιτούντα το ποσό των 53.112,28 ευρώ, με τον νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής. Επικυρωμένο φωτοτυπικό αντίγραφο από το πρώτο (α’) εκτελεστό απόγραφο της ως άνω απόφασης επέδωσε ο αιτών στην καθ’ ης την 04.12.2015 με επιταγή να του καταβάλει το συνολικό ποσό των 70.379,28 ευρώ, για κεφάλαιο τόκους, δικαστική δαπάνη κλπ, όπως αναλυτικά αναφέρονται τα επιμέρους ποσά στην επιταγή προς πληρωμή. Η καθής δεν άσκησε έφεση εντός της νόμιμης προθεσμίας, ούτε κατέβαλε μέχρι σήμερα στον αιτούντα το ως άνω ποσό. Ο τελευταίος προέβη σε απόπειρα εκτέλεσης της ανωτέρω απόφασης, μέσω κατάσχεσης του ως άνω ποσού εις χείρας επτά τραπεζών, εκ των οποίων οι έξι προέβησαν σε σιωπηρή αρνητική δήλωση και μόνο η τράπεζα «...» με την υπ’ αριθ. [...] δήλωση τρίτου προέβη σε θετική δήλωση για το αμελητέο ποσό των 34,52 ευρώ. Δεν αποδείχθηκε δε από την όλη διαδικασία ότι η καθής έχει ακίνητη περιουσία. Τέλος η συνολική αξία των δικαιωμάτων των οποίων ζητείται η κατάσχεση ανέρχεται στο ποσό των 50.000 ευρώ, όπως προκύπτει από την προσαγόμενη και επικαλούμενη έκθεση εκτίμησης του οικονομολόγου – ορκωτού ελεγκτή, [...] (βλ. σχετ. 14 αιτούντος).

Επομένως, εφόσον συντρέχουν οι τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις της διάταξης του άρθρου 1022 ΚΠολΔ, πρέπει η κρινόμενη αίτηση να γίνει δεκτή και ως κατ’ ουσίαν βάσιμη και να διαταχθεί προς ικανοποίηση της προαναφερθείσας απαίτησης του αιτούντος κατά της καθής η κατάσχεση από τον αιτούντα των δικαιωμάτων: α) του περιουσιακού δικαιώματος της καθής εταιρείας που απορρέει από το συλλογικό έργο – παιχνίδι ηλεκτρονικού υπολογιστή με τον τίτλο «...» β) του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας της καθής εταιρείας επί του διακριτικού γνωρίσματος «..». Πρόσφορο δε μέσον για την αξιοποίηση των ως άνω δικαιωμάτων, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1024 παρ. 1 ΚΠολΔ κρίνεται η μεταβίβασή τους στον αιτούντα με συμψηφισμό της χρηματικής τους αξίας με την προαναφερόμενη χρηματική απαίτηση αυτού ύψους 70.379,28 ευρώ, κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό."

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M.

[follow: @Paramythiotis_Y]

Συχνό φαινόμενο η απόπειρα εξαπάτησης δικαιούχων σημάτων με email scam.

Παρατηρείται όλο και πιο συχνά το φαινόμενο απόπειρας εξαπάτησης με email σε σχέση με community trademarks (email scam). Συγκεκριμένα οι αιτηθέντες την καταχώριση κοινοτικού σήματος ή δικαιούχοι λαμβάνουν email με συνημμένο αρχείο pdf, το οποίο είναι παραπλανητικό και σκοπό έχει να πείσει ότι αποτελεί τιμολόγιο από την αρμόδια για την καταχώριση σημάτων ευρωπαϊκή ή διεθνή αρχή. Για την καταχώριση δήθεν ή ανανέωση του σήματος προτρέπει σε καταβολή ποσού σε τραπεζικό λογαριασμό εντός σύντομης προθεσμίας. Περιέχει μάλιστα εκτός από διακριτικά που προκαλούν σύγχυση και παραπέμπουν στον OHIM ή στον WIPO, όλα τα στοιχεία της αίτησης, σήμα, απεικόνιση, κλάσεις, προϊόντα και υπηρεσίες κλπ. Οι αποστολείς τέτοιων email καμία σχέση δεν έχουν με τις αρμόδιες  για την καταχώριση σημάτων κοινοτικές και διεθνείς αρχές. Το ηλεκτρονικό έγγραφο που προσομοιάζει σε τιμολόγιο του OHIM ή του WIPO είναι στην πραγματικότητα πρόταση για εγγραφή του σήματος σε άλλη, ιδιωτική βάση δεδομένων έναντι του αντιτίμου, υπηρεσία που είναι όπως γίνεται αντιληπτό παντελώς άχρηστη. Η πραγματική φύση και λειτουργία του εγγράφου αναφέρεται συνήθως με πολύ μικρά και αχνά γράμματα, έτσι ώστε να μην γίνεται αντιληπτή από τους αποδέκτες, οι οποίοι με βεβαιότητα σχεδόν, αν πληρώσουν, νομίζουν ότι εξυπηρετούν κάποια ανελαστική οικονομική τους υποχρέωση προς αρμόδια αρχή σε σχέση με την ισχύ του σήματός τους.  

Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να γνωρίζουν ότι ο OHIM δεν αποστέλλει ποτέ τιμολόγια ή επιστολές με στοιχεία πληρωμής στους αιτηθέντες καταχώρισης ή δικαιούχους κοινοτικών σημάτων. 

Ο WIPO έχει δημοσιεύσει μία χρήσιμη λίστα με τα παραπλανητικά mail που έχουν εντοπιστεί μέχρι τώρα. Μπορείτε να τη βρείτε εδώ.

  (Image source:  ClinicWise.Org )

(Image source: ClinicWise.Org)

BGH: Άκυρα τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας της Apple για την τεχνολογία "swipe to unlock"

Στη δίκη ενώπιον του γερμανικού ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου (BGH) η Motorola αμφισβήτησε ότι την εγκυρότητα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που είχαν απονεμηθεί στην Apple σχετικά με την τεχνολογία "swipe to unlock". Πρόκειται για το ξεκλείδωμα της οθόνης ενός smartphone με συγκεκριμένη κίνηση του δακτύλου πάνω στην οθόνη.

                              GIF taken from https://www.youtube.com/watch?v=8eSrdgTHhK0

                             GIF taken from https://www.youtube.com/watch?v=8eSrdgTHhK0

Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας χορηγείται για την προστασία εφεύρεσης που είναι νέα, περιέχει εφευρετική δραστηριότητα και είναι επιδεκτική βιομηχανικής εφαρμογής (στο ελληνικό δίκαιο βλ. άρθρο 5 ν.1733/1987). Αν δεν συντρέχει κάποιο από τα παραπάνω στοιχεία δεν χορηγείται δίπλωμα ή αν έχει ήδη χορηγηθεί αυτό ακυρώνεται δικαστικά. 

Στην περίπτωση αυτή το BGH έκρινε ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση της εφευρετικής δραστηριότητας. Μπορεί η τεχνολογία της Apple να προσέθεσε ένα στοιχείο στην τεχνολογία swipe to unlock που ήταν ήδη γνωστή από την ενσωμάτωσή της σε κινητά τηλέφωνα της σουηδικής εταιρίας Neonode αλλά η προσθήκη αυτή δεν συνιστά εφευρετική δραστηριότητα. 

Η έννοια της εφευρετικής δραστηριότητας είναι αόριστη νομική έννοια, δύσκολο να συγκεκριμενοποιηθεί. 

Είναι η “δημιουργική συμβολή” του εφευρέτη στη στάθμη της τεχνικής. Έχει ύψος μεγαλύτερο από αυτό που αναμένεται από το μέσο ειδικό που ασχολείται με σχετικούς τεχνικούς τομείς. Προϋποθέτει “τεχνικό εμπλουτισμό” της στάθμης της τεχνικής.

Επομένως δεν είναι κάθε υπέρβαση της στάθμης της τεχνικής άξια προστασίας. Πρέπει αυτή η υπέρβαση να είναι αποτέλεσμα εφευρετικής δραστηριότητας. Υπάρχει δηλαδή ένα ενδιάμεσο στάδιο, στο οποίο υπάρχει μεν βελτίωση της τεχνικής, αυτή όμως η βελτίωση παραδίδεται στο public domain, επειδή δεν μπορεί να προστατευτεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Είναι η “συνηθισμένη” βελτίωση που μπορεί να πετύχει ο μέσος ειδικός. 

Τέτοια ήταν η βελτίωση της τεχνολογίας της Apple στην ήδη υπάρχουσα τεχνολογία της Neonode σύμφωνα με το δικαστήριο.

Το δελτίο τύπου του BGH είναι διαθέσιμο στα γερμανικά εδώ

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

  

Η Toyota αδειοδοτεί δωρεάν την τεχνολογία υδρογόνου καυσίμου

 copyright: Zero Emission Resource Organisatuon under  CC BY 2.0  License

copyright: Zero Emission Resource Organisatuon under CC BY 2.0 License

Η αυτοκινητοβιομηχανία Toyota ανακοίνωσε ότι οι ενδιαφερόμενοι (κατασκευαστές αυτοκινήτων και ανταλλακτικών, εταιρίες ενέργειας που επιθυμούν αν κατασκευάσουν σταθμούς ανεφοδιασμού κλπ) μπορούν να χρησιμοποιήσουν χωρίς πληρωμή δικαιωμάτων (royalty free) την τεχνολογία που έχει αναπτύξει η εταιρία και η οποία αφορά στην κατασκευή και λειτουργία αυτοκινήτων που κινούνται με υδρογόνο. Εκ πρώτης όψεως η κίνηση αυτή ξενίζει. Γιατί να "χαρίσει" κάποιος την τεχνολογία την οποία απέκτησε μετά από μακροχρόνια και δαπανήρη έρευνα; Μήπως η Toyota έπαψε ξαφνικά να ενδιαφέρεται για την κερδοφορία της και έβαλε ως πρώτο στόχο την προστασία του περιβάλλοντος; Μάλλον όχι. Αν και θα ήταν άδικο να αμφισβητηθεί χωρίς στοιχεία η οικολογική ευαισθησία των διευθύνοντων συμβούλων της εταιρίας οι λόγοι για τους οποίους η Toyota προβαίνει σε μία τέτοια ενέργεια είναι μάλλον εμπορικοί. Δηλαδή; 

Αρχικά ας ξεκαθαριστεί ότι χρήση χωρίς πληρωμή δικαιωμάτων δεν σημαίνει και χρήση χωρίς άδεια. Η Toyota δεν εναποθέτει την προστατευόμενη με τα (5.680 παρακαλώ) διπλώματα ευρεσιτεχνίας τεχνολογία στο public domain. Συνεχίζει να είναι δικαιούχος των διπλωμάτων. Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να λάβουν άδεια από την Toyota για τη χρήση της τεχνολογίας, η οποία χρήση μπορεί να μην εξαρτάται από πληρωμή royalties, δεν αποκλείεται όμως να προϋποθέτει αντίστοιχα αδειοδότηση τεχνολογίας του αδειούχου ή άλλο αντάλλαγμα. Δεν θα προκαλούσε έκπληξη και το χρονικά περιορισμένο των αδειών, για λόγους που θα εξηγηθούν πιο κάτω. 

Με αυτή την κίνηση η Toyota επιθυμεί να διευκολύνει και να διευρύνει την παραγωγή και χρήση αυτής της τεχνολογίας με σκοπό τα αυτοκίνητα που κινούνται με υδρογόνο να καταλάβουν ένα όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά. Ο γράφων αντιλαμβάνεται την μεσομακροπρόθεσμη πολιτική που εκκινεί με αυτή την ενέργεια ως εξής:

1. Έχω απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα στη χρήση μίας συγκεκριμένης τεχνολογίας την οποία έχω αναπτύξει. Η τεχνολογία αυτή έχει ελάχιστη ως μηδενική διείσδυση στην αγορά.

2. Διατηρώντας το ίδιο απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα παραχωρώ μη αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης της τεχνολογίας σε παράγοντες της συναφούς βιομηχανίας. Το γεγονός ότι δεν ζητάω royalties αυξάνει το ενδιαφέρον και διαδίδει τη χρήση της τεχνολογίας που μου ανήκει.

3. Αφού τα προϊόντα που ενσωματώνουν την τεχνολογία έχουν αποκτήσει σεβαστό καταναλωτικό κοινό, σταματάω τη δωρεάν διάθεση της και αποκομίζω τα οικονομικά οφέλη αδειοδοτώντας πλέον έναντι οικονομικού ανταλλάγματος (royalties).

Ανεξάρτητα από τα εμπορικά και νομικά ζητήματα που προκύπτουν, τα νέα είναι καλά για το περιβάλλον. Φαίνεται ότι η πολιτική απεξάρτησης από το πετρέλαιο έχει αρχίσει να ακολουθείται σοβαρά. Η βιομηχανία έχει αντιληφθεί ότι το μέλλον της αυτοκίνησης είναι σε εναλλακτικά καύσιμα. Η τακτική της Toyota το αποδεικνύει περίτρανα.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Χρώμα και εμπορικά σήματα -με αφορμή την υπόθεση Sparkasse Rot-

Με το ζήτημα της δυνατότητας κατάθεσης ενός χρώματος ως σήματος ασχολήθηκε εκ νέου το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση Sparkasse Rot. Γενική αρχή που έχει νομολογηθεί ήδη από το ΔικΕΕ είναι ότι η καταχώριση ενός χρώματος ως εμπορικού σήματος επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, λαμβάνοντας υπόψιν την προστασία του γενικού συμφέροντος αλλά και του ελεύθερου ανταγωνισμού (βλ. αποφάσεις Libertel και Ηeidelberger Bauchemie).  

Στο ιστορικό της υπόθεσης Sparkasse Rot η γερμανική τράπεζα Sparkasse καταχώρισε ως σήμα για τις υπηρεσίες και τα προϊόντα της μία απόχρωση του κόκκινου χρώματος χωρίς κανένα περίγραμμα, λεκτικό μέρος ή απεικόνιση. Με την καταχώριση σήματος ο δικαιούχος μπορεί να απαγορεύει σε ανταγωνιστές του να χρησιμοποιούν στην αγορά το χρώμα αυτό για ομοειδή προϊόντα και υπηρεσίες. Οι τράπεζες Oberbank, Banco Santander και Santander Consumer Bank, οι οποίες χρησιμοποιούν επίσης το κόκκινο χρώμα στην “επικοινωνία” με τους πελάτες τους (εμπορικά σήματα, σλόγκαν, επιγραφές, καταστήματα, ΑΤΜ κ.α) ζήτησαν την διαγραφή του σήματος με το επιχείρημα ότι αυτό ως ένα κοινό χρώμα δεν έχει διακριτική ικανότητα ως προς τα προϊόντα και τις υπηρεσίες για τις οποίες καταχωρίστηκε.

Η υπόθεση έφτασε στο γερμανικό Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο για Ευρεσιτεχνίες και Σήματα (Bundespatentgericht), το οποίο απέστειλε στο ΔικΕΕ τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία της Οδηγίας 95/2008 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων. 

Για την πλήρη κατανόηση της υπόθεσης πρέπει να αναφερθεί η βασική αρχή του δικαίου των σημάτων, ότι ένα σήμα το οποίο εγγενώς δεν έχει διακριτική ικανότητα μπορεί να την αποκτήσει μέσω της χρήσης του στις συναλλαγές. Με άλλα λόγια οι καταναλωτές λόγω της έντονης κυκλοφορίας και προβολής των προϊόντων/υπηρεσιών για τα οποία χρησιμοποιείται το σήμα, αναγνωρίζουν πλέον ότι αυτό αφορά προϊόντα/υπηρεσίες μίας συγκεκριμένης επιχείρησης."

Στο πρώτο ερώτημα ενώπιον του ΔικΕΕ τέθηκε το ζήτημα κατά πόσο η γνώμη των καταναλωτών μέσω μίας δημοσκόπησης, μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο για το δικαστήριο στοιχείο για την εκτίμηση απόκτησης κατά τα ανωτέρω διακριτικής ικανότητας ενός σήματος. Το ΔικΕΕ επιβεβαίωσε την πάγια θέση του Κοινοτικού Γραφείου Σημάτων όσον αφορά τη βαρύτητα των δημοσκοπήσεων ως αποδεικτικών μέσων για την επικράτηση ενός σήματος στις συναλλαγές. Σε αντίθεση με τη θέση της νομολογίας των γερμανικών δικαστηρίων, το ΔικΕΕ έκρινε ότι το αποτέλεσμα μίας τέτοιας δημοσκοπήσεως δεν μπορεί να συνιστά το μοναδικό καθοριστικό στοιχείο βάσει του οποίου μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι το σήμα έχει αποκτήσει διακριτικότητα λόγω χρήσεως. Η επιφυλακτικότητα του ΔικΕΕ, μοιάζει δικαιολογημένη καθώς κατά πάγια νομολογία του, για την κρίση περί διακριτικότητας λόγω χρήσης λαμβάνεται υπόψιν ένα σύνολο κρίσιμων παραγόντων (μερίδιο αγοράς, εντατική χρήση, γεωγραφική έκταση και διάρκεια) οι οποίοι πιθανώς να μην μπορούν να προκύψουν από μία δημοσκόπηση, όσο υψηλό ποσοστό αναγνωρισιμότητας και να καταδεικνύει αυτή για το επίμαχο εμπορικό σήμα.

Το δεύτερο και το τρίτο των προδικαστικών ερωτημάτων, αφορούν σε πιο εξειδικευμένα ζητήματα που σχετίζονται με την ερμηνεία της κοινοτικής Οδηγίας 2008/95 και την αλληλεπίδραση των διατάξεων περί διαγραφής σήματος με τις εκ του νόμου προϋποθέσεις καταχώρισής του και συγκεκριμένα την επίκτητη διακριτικότητα λόγω χρήσης.

Πρέπει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι η Οδηγία 2008/95 (αρ.3 παρ. 3) δίνει την ευχέρεια στα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι ο διακριτικός χαρακτήρας ενός σήματος μπορεί να αποκτηθεί και μετά την κατάθεσή του.

Ο γερμανικός νόμος περί σημάτων στο θέμα της ημερομηνίας είναι παρεμφερής με τον -σχετικά πρόσφατο 4072/2012-  ελληνικό νόμο, και προβλέπει ότι κρίσιμο χρονικό σημείο για την απόκτηση διακριτικού χαρακτήρα είναι η ημερομηνία κατάθεσης του σήματος. Αυτό σημαίνει ότι τα τυχόν προσκομιζόμενα στοιχεία χρήσης ενός σήματος πρέπει να είναι προγενέστερα της κατάθεσής του για να ληφθούν υπόψιν στην κρίση περί τυχόν επικράτησης του σήματος στις συναλλαγές.

Κατά το ΔικΕΕ εφόσον ο εθνικός νομοθέτης στη Γερμανία δεν έχει κάνει χρήση της παραπάνω ευχέρειας που του δίνει η οδηγία 2008/95, τότε το κρίσιμο χρονικό σημείο για την απόδειξη της διακριτικότητας είναι η ημερομηνία κατάθεσής του σήματος. Εφόσον αυτό ισχύει για την καταχώριση, ισχύει και στο πλαίσιο μίας αίτησης διαγραφής. Από την απάντηση του ΔικΕΕ στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, μπορεί να συναχθεί ότι το βάρος απόδειξης βαρύνει κατά κανόνα τον δικαιούχο του σήματος (και όχι τον αιτούντα τη διαγραφή), ο οποίος πρέπει να προσκομίσει στοιχεία επικράτησης του σήματος στις συναλλαγές έως την ημερομηνία αυτή.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σχετικά πρόσφατη απόφαση του ΔικΕΕ Specsavers η οποία μεταξύ άλλων ζητημάτων έκρινε και για το χρώμα ενός σήματος, αυτή τη φορά στο πλαίσιο αντιδικίας για το αν υφίσταται κίνδυνος σύγχυσης ή/και αθέμιτη εκμετάλλευση σήματος φήμης. Κρίθηκε ότι αποτελεί επιβαρυντικό στοιχείο κατά του δικαιούχου μεταγενέστερου σήματος, το γεγονός ότι χρησιμοποιεί σε σήμα του, το ίδιο χρώμα με το οποίο έχει γίνει γνωστό στον καταναλωτή ανταγωνιστική επιχείρηση, ακόμα και αν το προγενέστερο σήμα της επιχείρησης αυτής έχει καταχωριστεί μόνο στην ασπρόμαυρη εκδοχή του.

Σε συνέχεια της απόφασης Specsavers το Κοινοτικό γραφείο σημάτων άλλαξε την Πρακτική του όσον αφορά τις Oδηγίες Εναρμονισμένης Πρακτικής που παρέχει στα κατά τόπους Γραφεία Σημάτων των Κρατών μελών (μεταξύ των οποίων και το ελληνικό), αλλά όχι προς την κατεύθυνση που προσδοκούσαν οι περισσότεροι δικαιούχοι ασπρόμαυρων σημάτων, καθώς υφίσταται μείωση του πεδίου προστασίας των σημάτων αυτών. Χωρίς η πρακτική αυτή να είναι απόλυτα δεσμευτική για τα δικαστήρια, είναι χρήσιμη για τον καθορισμό στρατηγικής κατάθεσης σημάτων δικαιούχων για τους οποίους το χρώμα έχει έντονα διακριτικό ρόλο στα σήματά τους.

Ενα χειροπιαστό παράδειγμα αντιδικίας στην οποία το όμοιο χρώμα το οποίο επέλεξαν οι ανταγωνιστές έπαιξε ρόλο στην τελική απόφαση του δικαστηρίου, είναι η πρόσφατη απόφαση του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου (Bundesgerichtshof) μεταξύ των εταιριών Langenscheidt και Rosetta Stone. Το δικαστήριο, αναφερόμενο και στις παραπάνω αποφάσεις του ΔικΕΕ Specsavers και Sparkasse Rot έκρινε ότι η χρήση κίτρινου χρώματος από την εταιρία λεξικών Rosetta, -χρώμα το οποίο έχει επικρατήσει στη Γερμανία για να διακρίνει τα γνωστά λεξικά Langenscheidt- αποτελεί επιβαρυντικό παράγοντα υπέρ της ύπαρξης προσβολής σήματος.

Συμπερασματικά, κάθε υπόθεση σύγκρουσης σημάτων -είτε ασπρόμαυρων, είτε έγχρωμων, είτε σημάτων τα οποία αποτελούνται αποκλειστικά από ένα χρώμα-, είναι ξεχωριστή και η τελική κρίση περί ύπαρξης ή μη προσβολής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, ένας όμως από τους οποίους μπορεί να είναι η τάση των καταναλωτών να συνδυάζουν μία επιχείρηση με ένα συγκεκριμένο χρώμα.

Αριστείδης Παπαθανασίου, δικηγόρος LL.M.