Ψηφιακά αγαθά ως αντικείμενο κατάσχεσης - Η ΕιρΑμαρ 389/2016

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η απόφαση ΕιρΑμαρ 389/2016, η οποία αφορά κατάσχεση παιχνιδιού Η/Υ και του τίτλου αυτού. Καταδεικνύει την οικονομική σημασία που μπορεί να έχουν τα ψηφιακά άυλα αγαθά και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας στη σύγχρονη οικονομία. Mπορούν να αποτελέσουν ελκυστικό αντικείμενο κατάσχεσης για την ικανοποίηση χρηματικών απαιτήσεων. Στην προκειμένη περίπτωση το Δικαστήριο διέταξε την κατάσχεση του περιουσιακού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας που απορρέει από παιχνίδι Η/Υ, ως έργου αποτελούμενου από software και οπτικοακουστικό περιεχόμενο, και την κατάσχεση του δικαιώματος επί του τίτλου του παιχνιδιού, ως διακριτικού γνωρίσματος του ουσιαστικού συστήματος. Την υπόθεση εκ μέρους του αιτούντα χειρίστηκε ο γράφων από κοινού με τον δικηγόρο Αθηνών, Αριστείδη Παπαθανασίου.

Το κείμενο της απόφασης έχει ως εξής:

"Σύμφωνα με το άρθρο 1022 ΚΠολΔ «κατάσχεση μπορεί να γίνει σε περιουσιακά δικαιώματα εκείνου κατά του οποίου στρέφεται η εκτέλεση, τα οποία δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο κατάσχεσης κατά τη διαδικασία των άρθρων 953 παρ. 1 και 2, 982 και 991, ιδίως σε δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ευρεσιτεχνίας, εκμετάλλευσης κινηματογραφικών ταινιών, σε απαιτήσεις κατά τρίτων εξαρτώμενες από αντιπαροχή, εφ’ όσον κατά τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου επιτρέπεται η μεταβίβαση αυτών των δικαιωμάτων». Για την εφαρμογή της ως άνω διάταξης απαιτείται η συνδρομή των ακόλουθων προϋποθέσεων: α) το αντικείμενο της εκτέλεσης να είναι περιουσιακό δικαίωμα του οφειλέτη β) το περιουσιακό δικαίωμα να μην είναι δεκτικό κατάσχεσης κατά τις διατάξεις των άρθρων 953 επ. (κατάσχεση κινητής περιουσίας του οφειλέτη,  982 επ. (κατάσχεση σε χέρια τρίτου) και 992 επ. ΚΠολΔ (κατάσχεση ακινήτων κλπ), γ) να επιτρέπεται η μεταβίβαση του δικαιώματος σύμφωνα με τους ορισμούς του ουσιαστικού δικαίου. Συνεπώς, στη ρύθμιση των άρθρων 1022 επ. ΚΠολΔ υπάγεται οποιοδήποτε περιουσιακής φύσης δικαίωμα, εφ’ όσον αποτελεί ή είναι δυνατόν να αποτελέσει αντικείμενο ιδιωτικών συναλλαγών και ως εκ τούτου έχει χρηματική αξία. Η σχετική δίκη (για την κατάσχεση ειδικών περιουσιακών στοιχείων) αποτελεί δίκη περί την εκτέλεση. Η παρέμβαση του δικαστηρίου γίνεται πριν από την κατάσχεση, δηλαδή πριν από την έναρξη της κύριας διαδικασίας, εφ’ όσον όμως προηγήθηκε η προδικασία της αναγκαστικής κατάσχεσης. Έτσι ο αιτών νομιμοποιείται ενεργητικά, αν είναι δανειστής ορισμένης χρηματικής απαίτησης, είναι εφοδιασμένος με εκτελεστό τίτλο γι’ αυτή και έχει κοινοποιήσει επιταγή προς πληρωμή προς τον νομιμοποιούμενο παθητικά καθού η εκτέλεση, ο οποίος πρέπει με τη σειρά του να είναι ο δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος, του οποίου ζητείται η κατάσχεση (Β. Βαθρακοκοίλη, άρθρο 1023 αρ. 1,3, Τόμος ΣΤ’, σελ. 584, ΕφΘεσσ 78/2000, ΕΠΙΣΚΕΜΠΔ 2000, 700).

Στην προκειμένη περίπτωση με την υπό κρίση [...] αίτησή του ο αιτών ζητεί για τους λόγους που ειδικότερα εκθέτει σε αυτή, να διαταχθεί η κατάσχεση του περιουσιακού δικαιώματος της πρώτης καθής εταιρείας που απορρέει από το αναφερόμενο συλλογικό έργο – παιχνίδι ηλεκτρονικού υπολογιστή, καθώς και του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας της καθής εταιρείας επί του διακριτικού γνωρίσματος αυτού και να διαταχθεί η μεταβίβαση σε αυτόν (αιτούντα) με συμψηφισμό χρηματικής απαίτησης του εναντίον της καθής ύψους 70.379,28 ευρώ, που του επιδικάστηκε με την υπ’ αριθ. [...] απόφαση του Πολύμ. Πρωτ. Αθηνών, η οποία έχει καταστεί τελεσίδικη. Ζητεί, επίσης, να υποχρεωθεί η καθ’ ης να του παραδώσει υλικό φορέα που ενσωματώνει όλο το ψηφιακό υλικό που είναι απαραίτητο για την λειτουργία και εκμετάλλευση του παιχνιδιού, όπως και τα έγγραφα που ενσωματώνουν τις αναφερόμενες στην αίτηση συμφωνίες παροχής άδειας εκμετάλλευσης προς τις αναφερόμενες εταιρείες και σε περίπτωση άρνησης παράδοσής τους να απειληθεί χρηματική ποινή σε βάρος της πρώτης καθής ύψους 50.000 ευρώ και προσωπική κράτηση κατά του δευτέρου νομίμου εκπροσώπου της διάρκειας ενός έτους.

Με αυτό το περιεχόμενο και αιτήματα η αίτηση αρμόδια και παραδεκτά φέρεται προς συζήτηση ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου κατά τις διατάξεις της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρα 25 παρ. 2, 22, 1023 παρ. 1, 741 ΚΠολΔ) και είναι νόμιμη, στηριζόμενη στις προαναφερθείσες διατάξεις, καθώς και σε αυτές των άρθρων 746, 941, 946, 1022 επ. ΚΠολΔ. Πρέπει επομένως να ερευνηθεί περαιτέρω κατ’ ουσίαν. Πρέπει δε στο σημείο αυτό να επισημανθεί ότι η απεύθυνση της αίτησης κατά των καθών και η κοινοποίηση προς αυτούς επικυρωμένου αντιγράφου με κλήση προς συζήτηση, δεν καθιστά τους τελευταίους άνευ ετέρου διαδίκους, αφού για να καταστούν τέτοιοι, απαιτείται είτε κλήτευση αυτών με διαταγή του δικαστηρίου είτε η άσκηση εκ μέρους τους κύριας παρέμβασης, ενώ η απλή επισημείωση με την κοινοποίηση στον προσδιορισμό της δικασίμου δεν αναπληρώνει την ελλείπουσα διαταγή του Δικαστηρίου. Άλλωστε, είναι συγκεκριμένοι οι τρόποι με τους οποίους προσλαμβάνεται στην εκουσία δικαιοδοσία η ιδιότητα του διαδίκου και αυτοί είναι οι ακόλουθοι: α) με την υποβολή της αίτησης για την εκδίκαση ορισμένης υπόθεσης της εκουσίας δικαιοδοσίας β) με την κλήτευση τρίτων στη διαδικασία, κατόπιν διαταγής του αρμόδιου δικαστηρίου γ) με την προσεπίκληση τρίτων κατόπιν πρωτοβουλίας του διαδίκου ή αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο (άρθρο 753 ΚΠολΔ), δ) με την άσκηση κύριας ή πρόσθετης παρέμβασης ε) με την άσκηση τριτανακοπής κατά τα άρθρα 773, 583 επ. ΚΠολΔ (ΑΠ 646/1975, ΝοΒ 24-50, ΕφΑθ 341/1991 Δ22-847, ΕφΑθ 10018/1986 ΝοΒ 35-551, ΕφΘεσσ 1969/1986 Αρμ 40-808). Συνεπώς εν προκειμένω οι καθών δεν κατέστησαν διάδικοι, αφού, αν και εμφανίστηκαν στο ακροατήριο, δεν άσκησαν παρέμβαση. Από την εκτίμηση της ανωμοτί εξέτασης του αιτούντος στο ακροατήριο, που περιέχεται στα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης αυτού του Δικαστηρίου και όλων των εγγράφων που νόμιμα προσκομίζει και επικαλείται ο αιτών, αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Η πρώτη καθής εταιρεία με την επωνυμία  «...» και τον διακριτικό τίτλο «....», νόμιμος εκπρόσωπος της οποίας είναι ο δεύτερος καθού η αίτηση , [...], είναι εταιρεία παραγωγής του παιχνιδιού ηλεκτρονικού υπολογιστή (video game) με τον τίτλο «...», το οποίο κυκλοφόρησε στην αγορά το 2009. Το εν λόγω παιχνίδι προορίζεται να παίζεται μέσω του διαδικτύου και αποτελεί πρωτότυπο συλλογικό έργο πνευματικής ιδιοκτησίας, διττής φύσης, αφού συγκεντρώνει χαρακτηριστικά οπτικοακουστικού έργου και προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η νομική φύση του συγκεκριμένου παιχνιδιού, ως συλλογικού έργου με την έννοια του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας, έχει ως συνέπεια ότι από αυτό απορρέει περιουσιακό δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, το οποίο είναι μεταβιβαστό. Η καθ’ ης, ως παραγωγός του παιχνιδιού, έχοντας συνάψει συμβάσεις με τους συντελεστές του – δημιουργούς των επιμέρους συμβολών, έχει αποκτήσει συμβατικά το δικαίωμα εκμετάλλευσής του και είναι ο αποκλειστικός δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας , που απορρέει από αυτό. Επί των υλικών φορέων που ενσωματώνουν το επίδικο συλλογικό έργο η καθής εταιρεία αναφέρεται ως αποκλειστικός δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας που απορρέει από αυτό. Η αναφορά αυτή επί του υλικού φορέα παράγει τεκμήριο υπέρ της ιδιότητάς της ως δικαιούχου του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 2 ν. 2121/1993. Το ως άνω παιχνίδι ηλεκτρονικού υπολογιστή φέρει τον τίτλο «...». Ο τίτλος αυτός αποτελεί διακριτικό γνώρισμα του ουσιαστικού συστήματος σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 1 ν. 146/1914 και διακρίνει το συγκεκριμένο παιχνίδι Η/Υ – προϊόν της καθής, απορρέει δε από αυτό απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, το οποίο είναι μεταβιβαστό. Φορέας του δικαιώματος είναι η καθής εταιρεία, αφού έκανε χρήση του διακριτικού γνωρίσματος στις συναλλαγές από την κυκλοφορία και εμπορική εκμετάλλευση του παιχνιδιού Η/Υ τον Φεβρουάριο του 2009. Εξάλλου η καθής είχε καταχωρίσει την ένδειξη «...» ως κοινοτικό σήμα ήδη από τις 11.06.2003, καταχώριση που έληξε χωρίς να ανανεωθεί. Ως τίτλος το συγκεκριμένο διακριτικό γνώρισμα έχει χαρακτήρα παρεπόμενο του προϊόντος που διακρίνει. Επομένως, για να επιτευχθεί η αξιοποίηση του δικαιώματος του οποίου ζητείται η κατάσχεση και απορρέει από το ανωτέρω παιχνίδι Η/Υ της καθής, είναι απαραίτητη και η κατάσχεση του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας επί του τίτλου του παιχνιδιού «...». Ακολούθως αποδείχθηκε ότι η καθής εταιρεία έπαυσε την αυτοπρόσωπη εκμετάλλευση του επίδικου παιχνιδιού Η/Υ στις 15.11.2012 και τελευταία ήλθε σε συμφωνία με δύο διαφορετικές αλλοδαπές εταιρείες για την παραχώρηση άδειας εκμετάλλευσης του παιχνιδιού. Ειδικότερα η εταιρεία με την επωνυμία "...", που έχει έδρα το Παρίσι, σε δημοσίευση που έκανε στην ιστοσελίδα της [...], στις 02.02.2016 ανακοίνωσε ότι υπέγραψε άδεια εκμετάλλευσης με την καθής εταιρεία με αντικείμενο την επανακυκλοφορία του επίδικου παιχνιδιού με νέο τίτλο τον «...». Η επανακυκλοφορία έλαβε χώρα στις 29.06.2016. Αντιστοίχως, την 01.03.2016 στην ιστοσελίδα [...] δημοσιεύθηκε η είδηση ότι η εταιρεία με την επωνυμία «...» με έδρα το Οντάριο του Καναδά, ανακοίνωσε τη σύναψη με την καθής σύμβασης παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης του επίδικου παιχνιδιού Η/Υ, το οποίο θα επανακυκλοφορήσει τροποποιημένο με τον τίτλο «...». Η εν λόγω εταιρεία εκμεταλλεύεται ήδη το «...» προσφέροντάς το προς καταφόρτωση από την ιστοσελίδα της «...».

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι δυνάμει της υπ. αριθ. [...] απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (Τμήμα Εμπορικού Δικαίου), η οποία έχει καταστεί τελεσίδικη, υποχρεώθηκε η καθής εταιρεία να καταβάλει στον αιτούντα το ποσό των 53.112,28 ευρώ, με τον νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής. Επικυρωμένο φωτοτυπικό αντίγραφο από το πρώτο (α’) εκτελεστό απόγραφο της ως άνω απόφασης επέδωσε ο αιτών στην καθ’ ης την 04.12.2015 με επιταγή να του καταβάλει το συνολικό ποσό των 70.379,28 ευρώ, για κεφάλαιο τόκους, δικαστική δαπάνη κλπ, όπως αναλυτικά αναφέρονται τα επιμέρους ποσά στην επιταγή προς πληρωμή. Η καθής δεν άσκησε έφεση εντός της νόμιμης προθεσμίας, ούτε κατέβαλε μέχρι σήμερα στον αιτούντα το ως άνω ποσό. Ο τελευταίος προέβη σε απόπειρα εκτέλεσης της ανωτέρω απόφασης, μέσω κατάσχεσης του ως άνω ποσού εις χείρας επτά τραπεζών, εκ των οποίων οι έξι προέβησαν σε σιωπηρή αρνητική δήλωση και μόνο η τράπεζα «...» με την υπ’ αριθ. [...] δήλωση τρίτου προέβη σε θετική δήλωση για το αμελητέο ποσό των 34,52 ευρώ. Δεν αποδείχθηκε δε από την όλη διαδικασία ότι η καθής έχει ακίνητη περιουσία. Τέλος η συνολική αξία των δικαιωμάτων των οποίων ζητείται η κατάσχεση ανέρχεται στο ποσό των 50.000 ευρώ, όπως προκύπτει από την προσαγόμενη και επικαλούμενη έκθεση εκτίμησης του οικονομολόγου – ορκωτού ελεγκτή, [...] (βλ. σχετ. 14 αιτούντος).

Επομένως, εφόσον συντρέχουν οι τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις της διάταξης του άρθρου 1022 ΚΠολΔ, πρέπει η κρινόμενη αίτηση να γίνει δεκτή και ως κατ’ ουσίαν βάσιμη και να διαταχθεί προς ικανοποίηση της προαναφερθείσας απαίτησης του αιτούντος κατά της καθής η κατάσχεση από τον αιτούντα των δικαιωμάτων: α) του περιουσιακού δικαιώματος της καθής εταιρείας που απορρέει από το συλλογικό έργο – παιχνίδι ηλεκτρονικού υπολογιστή με τον τίτλο «...» β) του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας της καθής εταιρείας επί του διακριτικού γνωρίσματος «..». Πρόσφορο δε μέσον για την αξιοποίηση των ως άνω δικαιωμάτων, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1024 παρ. 1 ΚΠολΔ κρίνεται η μεταβίβασή τους στον αιτούντα με συμψηφισμό της χρηματικής τους αξίας με την προαναφερόμενη χρηματική απαίτηση αυτού ύψους 70.379,28 ευρώ, κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό."

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M.

[follow: @Paramythiotis_Y]

Γενικός Εισαγγελέας ΔικΕΕ: Παράνομη η πώληση συσκευών media player με προεγκατεστημένο software που περιέχει μη αδειοδοτημένα hyperlinks προς προστατευόμενο περιεχόμενο

Δημοσιεύθηκε σήμερα η γνώμη του Γενικού Εισαγγελέα του ΔικΕΕ για την υπόθεση «Filmspeler» [C-527/15], που αφορά την αντιδικία ανάμεσα στον ολλανδικό οργανισμό κατά της πειρατείας «Stichting Brein» και τον Frederik Wullems. Ο Wullems πωλεί συσκευές που συνδέονται με την τηλεόραση και περιέχουν λογισμικό με υπερσυνδέσμους που οδηγούν σε ιστοσελίδες, απ’ όπου ο χρήστης μπορεί να παρακολουθήσει ταινίες, τηλεοπτικές σειρές, αθλητικούς αγώνες κλπ χωρίς να καταβάλει αντίτιμο. Κάποιες από αυτές τις ιστοσελίδες παρουσιάζουν το προστατευόμενο περιεχόμενο χωρίς την άδεια των δικαιούχων. Ο οργανισμός Stichting Brein ισχυρίζεται με την αγωγή του ότι η πώληση των συσκευών Filmspeler συνιστά παράνομη πράξη παρουσίασης στο κοινό υπό την έννοια του άρθρου 3 παρ. 1 της Οδηγίας Infosoc, αφού ο Wullems δεν έχει την άδεια των δικαιούχων για την θέση των υπερσυνδέσμων στις συσκευές που πωλεί.

Θυμίζουμε εδώ ότι το ζήτημα της νομιμότητας των υπερσυνδέσμων που οδηγούν σε ιστοσελίδες με προστατευόμενο από το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας περιεχόμενο έχει απασχολήσει τα τελευταία έτη το ΔικΕΕ [αποφάσεις Svennson, Bestwater, GS Media]. Εντελώς συνοπτικά η νομολογία έχει διαμορφωθεί μέχρι σήμερα ως εξής:

Η θέση υπερσυνδέσμου που οδηγεί σε προστατευόμενο περιεχόμενο είναι πράξη παρουσίασης στο κοινό, η οποία απαιτεί τη συναίνεση του δικαιούχου αν, ως ενδιάμεση πράξη, παρουσιάζει το έργο σε «νέο» κοινό, σε κοινό δηλαδή που δεν είχε λάβει υπόψη του ο δικαιούχος όταν συναινούσε για την αρχική παρουσίαση του έργου μέσω του διαδικτύου. Με άλλα λόγια, αν το προστατευόμενο περιεχόμενο “ανέβηκε” στο διαδίκτυο με τη συναίνεση του δικαιούχου και χωρίς περιορισμούς [πχ paywall, συνδρομή], τότε τα links σε αυτό είναι νόμιμα ενώ σε αντίθετη περίπτωση παράνομα. Αν αντίθετα το upload στην ιστοσελίδα, στην οποία οδηγεί ο υπερσύνδεσμος έλαβε χώρα χωρίς τη συναίνεση του δικαιούχου, η θέση υπερσυνδέσμου, ως ενδιάμεση πράξη, παρουσιάζει εξ ορισμού το περιεχόμενο σε «νέο» κοινό, συνιστά επομένως επέμβαση στην εξουσία που προβλέπεται στο άρθρο 3 παρ. 1 της Οδηγίας Infosoc. Η υπαιτιότητα τεκμαίρεται μαχητά αν ο θέτων τον υπερσύνδεσμο αποσκοπεί σε οικονομικά ωφέλη.    

Ενόψει της προηγούμενης νομολογίας και σε σχέση με την εδώ παρουσιαζόμενη υπόθεση ο Γενικός Εισαγγελέας εισηγείται στο ΔικΕΕ τα εξής:

- Η πώληση συσκευών media player, στις οποίες ο πωλητής έχει εγκαταστήσει υπερσυνδέσμους προς ιστοσελίδες, οι οποίες παρέχουν απεριόριστη πρόσβαση σε προστατευόμενο περιεχόμενο όπως ταινίες, σειρές και ζωντανό τηλεοπτικό πρόγραμμα, χωρίς την άδεια των δικαιούχων συνιστά πράξη παρουσίασης του περιεχομένου στο κοινό.

- Η υπαιτιότητα του πωλητή τεκμαίρεται μαχητά λόγω της κερδοσκοπικής του δραστηριότητας [βλ. απόφαση GS Media]

- Η πώληση της συσκευής με προεγκατεστημένους τους υπερσυνδέσμους αποκλείει το ενδεχόμενο αυτή να θεωρηθεί «απλή παροχή των υλικών µέσων για τη διευκόλυνση ή την πραγµατοποίηση της παρουσίασης» η οποία σύμφωνα με την σκέψη 27 της εισηγητικής έκθεσης της Οδηγίας «δεν αποτελεί καθαυτή παρουσίαση». Δεν υπάρχει ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στην θέση υπερσυνδέσμων σε ιστοσελίδα και στην εγκατάστασή τους εντός συσκευής που συνδέεται με το internet, καθιστώντας έτσι την πώληση των συσκευών «απαραίτητη» παρέμβαση για την παρουσίαση του περιεχομένου στο κοινό.   

- Δεν μπορεί να εφαρμοστεί εν προκειμένω ο περιορισμός του άρθρου 5 παρ. 1 της Οδηγίας σε σχέση με τις προσωρινές πράξεις αναπαραγωγής, γιατί αυτές δεν σχετίζονται με «νόμιμη χρήση», και σε κάθε περίπτωση γιατί η εφαρμογή του περιορισμού δεν θα πληρούσε τις προϋποθέσεις του τεστ των τριών σταδίων [3 step test], που προβλέπεται στο άρθρο 5 παρ. 5 της Οδηγίας.

Εν αναμονή λοιπόν της κρίσης του Δικαστηρίου.

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M.

[follow: @Paramythiotis_Y]

Νέες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας

Πριν από 2 εβδομάδες είχαμε αναφέρει ότι σύμφωνα με έγγραφο που διέρρευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει συγκεκριμένες παρεμβάσεις στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας

Σήμερα οι προτάσεις της Επιτροπής παρουσιάστηκαν επίσημα. Περιλαμβάνουν σε γενικές γραμμές τα ζητήματα που αναφέρονται στο έγγραφο που διέρρευσε και χωρίζονται ως εξής:

1. Κανονισμός σχετικά με τους εφαρμοστέους κανόνες δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας επί online μεταδόσεων από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς και αναμεταδόσεων τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων.

2. Οδηγία για την πνευματική ιδιοκτησία στην ενιαία ψηφιακή αγορά.

3. Κανονισμός και οδηγία σχετικά με τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε προστατευόμενο περιεχόμενο για άτομα με προβλήματα όρασης. 

Όλα τα σχετικά έγγραφα είναι διαθέσιμα εδώ.

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Δικαστήριο ΕΕ: Όλοι οι χρήστες του internet εν δυνάμει παραβάτες λόγω hyperlinking

Η τελευταία [?] πράξη του δράματος με τίτλο “Υπερσύνδεσμοι και πνευματική ιδιοκτησία” παίχτηκε πρίν λίγες ημέρες όταν το ΔικΕΕ δημοσίευσε την απόφασή του επί της υπόθεσης “GS Media”. Η απόφαση είναι τεράστιας σημασίας καθώς αγγίζει τη λειτουργία του διαδικτύου στον πυρήνα της. Οι υπερσύνδεσμοι είναι η πεμπτουσία της διαδικτυακής επικοινωνίας, και ο ρόλος τους είναι να οδηγούν στο σημείο του παγκόσμιου ιστού, στο οποίο βρίσκεται συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Η συζήτηση ως προς το αν οι υπερσύνδεσμοι [hyperlinks] θα πρέπει να αφορούν το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας -και με ποιον τρόπο- αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια πεδίο θερμών συζητήσεων και αντιπαραθέσεων.

Η προηγούμενη νομολογία

Ενώ η σημαντικότερη απόφαση δικαστηρίου κράτους-μέλους [Ανώτατο Ακυρωτικό Γερμανίας, απόφαση “Paperboy”] έκρινε ότι το hyperlinking σαν πράξη δεν ενδιαφέρει το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, για το λόγο ότι δεν επικοινωνεί ούτε αναμεταδίδει το έργο, το ΔικΕΕ στην απόφαση – σταθμό “Svensson” έλαβε διαφορετική θέση. Ενέταξε το hyperlinking στις πράξεις που μπορούν να παραβιάζουν το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, αρκεί το προστατευόμενο περιεχόμενο, στο οποίο οδηγεί ο υπερσύνδεσμος, να μην ήταν ήδη ελεύθερα προσβάσιμο στο διαδίκτυο, με τη συναίνεση του δικαιούχου. Εφ’ όσον δηλαδή κάθε χρήστης του διαδικτύου μπορούσε να έχει ήδη πρόσβαση στο περιεχόμενο, η θέση του υπερσυνδέσμου, ως ενδιάμεση πράξη, δεν παρουσιάζει το έργο σε “νέο” κοινό σε σχέση με αυτό που είχε υπολογίσει ο δικαιούχος, έτσι ώστε να απαιτείται η περαιτέρω συναίνεσή του. Με άλλα λόγια, αν το έργο “ανέβηκε” στο διαδίκτυο με τη συναίνεση του δικαιούχου και χωρίς περιορισμούς [πχ paywall, συνδρομή], τότε τα links σε αυτό είναι νόμιμα ενώ σε αντίθετη περίπτωση παράνομα.

Τη θέση αυτή επανέλαβε το ΔικΕΕ και στην απόφασή του επί της υπόθεσης “Bestwater”, με την οποία έκρινε ότι την ίδια νομική αντιμετώπιση με το hyperlinking πρέπει να λάβει και το framing [Βλ. το post του lawgrip για την απόφαση Bestwater εδώ].

Η νομική αντιμετώπιση του hyperlinking από τις δύο αυτές αποφάσεις είναι όμως ελλιπής. Και αυτό γιατί αμφότερες αφορούν τη θέση υπερσυνδέσμου προς νόμιμο περιεχόμενο, προς περιεχόμενο δηλαδή που υπάρχει ήδη online με την άδεια του δικαιούχου. Αφήνουν όμως αναπάντητο το ερώτημα αν ο υπερσύνδεσμος οδηγεί σε παράνομο περιεχόμενο, δηλαδή σε περιεχόμενο που έχει “ανέβει” στο διαδίκτυο χωρίς την άδεια του δικαιούχου. Το internet βρίθει ιστοσελίδων που δίνουν τη δυνατότητα στο χρήστη να κάνει download ή streaming πειρατικού υλικού (πχ. κινηματογραφικές ταινίες, μουσική, e-books κλπ).

Την απάντηση ήρθε να δώσει το Δικαστήριο με την απόφαση επί της υπόθεσης “GS Media”.

Σύντομο ιστορικό της υπόθεσης GS Media

Η ολλανδική εταιρία λειτουργεί το δημοφιλές σκανδαλοθηρικό site “Geenstijl”. Σε ένα από τα δημοσιεύματα συμπεριέλαβε hyperlink προς την πλατφόρμα Filefactory.com, στην οποία είχαν “ανέβει” και παρουσιάζονταν στο κοινό αισθησιακές φωτογραφίες της Britt Dekker, μοντέλου από την Ολλανδία. Δικαιούχος του περιουσιακού δικαιώματος επί των φωτογραφιών είναι η εταιρία - εκδότης του περιοδικού Playboy, η οποία δεν είχε δώσει την άδειά της για την παρουσίαση των φωτογραφιών στο κοινό μέσω internet, στο Filefactory.com ή σε οποιαδήποτε άλλη filehosting υπηρεσία. Η Playboy, αφού ζήτησε την απομάκρυνση των υπερσυνδέσμων χωρίς αποτέλεσμα, άσκησε αγωγή κατά της GS Media. Η υπόθεση έφτασε μέχρι το ολλανδικό Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, το οποίο απέστειλε στο ΔικΕΕ προδικαστικό ερώτημα σχετικά με το αν το hyperlinking προς ελεύθερα προσβάσιμη ιστοσελίδα, στην οποία παρουσιάζεται στο κοινό έργο χωρίς την άδεια του δικαιούχου, συνιστά πράξη που παραβιάζει το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας [συγκεκριμένα το άρθρο 3 παρ. 1 της Οδηγίας Infosoc].

Η απόφαση

Όπως αναμενόταν το Δικαστήριο έκρινε ότι το hyperlinking σε παράνομο περιεχόμενο προσβάλλει κατ’ αρχήν το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτή θα μπορούσε να είναι η μόνη -συνεπής προς την προηγούμενη νομολογία του- κρίση του Δικαστηρίου [την εξέλιξη αυτή είχε εξετάσει ο γράφων στα ΧρΙΔ 2014, 135, σχολιάζοντας την απόφαση Svensson].

Παρ’ όλα αυτά το Δικαστήριο, αντιλαμβανόμενο ότι μια τέτοια γενική διατύπωση θα είχε δυσμενέστατες συνέπειες ως προς τις ελευθερίες έκφρασης και πληροφόρησης και λαμβάνοντας υπόψη την πρακτική αδυναμία του απλού χρήστη του internet να ελέγχει το νόμιμο ή μη της παρουσίασης του περιεχομένου προς το οποίο επιθυμεί να θέσει υπερσύνδεσμο, προσπάθησε να περιορίσει τον αρνητικό αντίκτυπο της απόφασης διακρίνοντας ανάμεσα σε κερδοσκοπική και μη δραστηριότητα του θέτοντος τον υπερσύνδεσμο. Ειδικότερα σύμφωνα με το Δικαστήριο:

Α. Αν ο θέτων τον υπερσύνδεσμο δεν αποσκοπεί σε οικονομικά ωφέλη, κρίσιμο στοιχείο για το παράνομο ή μη της πράξης του είναι το αν γνώριζε ή μπορούσε εύλογα [όφειλε?] να γνωρίζει ότι το περιεχόμενο στο οποίο οδηγεί ο υπερσύνδεσμος έχει δημοσιευθεί στο internet χωρίς άδεια του δικαιούχου. Επί θετικής απάντησης θα ευθύνεται για παραβίαση του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ενώ επί αρνητικής απάντησης όχι.

Β. Αν ο θέτων τον υπερσύνδεσμο αποσκοπεί σε οικονομικά ωφέλη, ευλόγως αναμένεται ότι αυτός έχει προβεί στους απαραίτητους ελέγχους σχετικά με τη νομιμότητα της δημοσίευσης στην οποία οδηγεί ο υπερσύνδεσμος, έτσι ώστε να εισάγεται από το Δικαστήριο μαχητό τεκμήριο γνώσης του παρανόμου (!!!), το οποίο θα πρέπει να ανατρέψει ο εναγόμενος.

Σκέψεις

Η απόφαση GS Media είναι αποτέλεσμα της -παγιωμένης πλέον- επιλογής του Δικαστηρίου να χαρακτηρίζει το hyperlinking ως πράξη που μπορεί να συνιστά παρουσίαση του έργου στο κοινό. Η θέση αυτή, η οποία έχει επικριθεί έντονα, ως καταστροφική για τη λειτουργία του διαδικτύου  [σημ: ο Γενικός Εισαγγελέας στις προτάσεις του επί της υπόθεσης πήρε τη θέση ότι οι υπερσύνδεσμοι δεν επικοινωνούν ήδη ελεύθερα προσβάσιμα έργα], ανάγκασε το Δικαστήριο να δημιουργήσει ένα περίπλοκο σχήμα ευθύνης, σύμφωνα με το οποίο το παράνομο θα κρίνεται ανά περίπτωση και αφού ληφθούν υπόψη ο κερδοσκοπικός ή μη χαρακτήρας του hyperlinking και η γνώση της έλλειψης άδειας για την αρχική παρουσίαση. Δημιουργείται μεγάλη ανασφάλεια όταν ακόμα και ο απλός χρήστης θα μπορούσε να βρεθεί υπόλογος για έναν σύνδεσμο που έθεσε στην σελίδα του. Διευκρίνιση χρειάζεται επίσης η έννοια των οικονομικών ωφελειών. Ποιες είναι αυτές; Πρέπει να είναι άμεσες ή αρκούν και οι έμμεσες; 

Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη είναι τέλος η θέσπιση μαχητού τεκμηρίου γνώσης. Σε πρώτο επίπεδο δημιουργείται το δογματικό ερώτημα, αν το Δικαστήριο μπορεί να εισάγει τέτοια μαχητά τεκμήρια. Σε δεύτερο επίπεδο ερευνητέα είναι η επίδραση που θα έχει ένα τέτοιο τεκμήριο ειδικά στον χώρο των online ΜΜΕ. Φαίνεται ότι η επιβάρυνση των -επαγγελματιών- online εκδοτών με την απόδειξη της μη γνώσης του παρανόμου, αποτελεί σοβαρό αντικίνητρο για τη θέση υπερσυνδέσμων, δηλαδή για τη διάδοση της πληροφορίας μέσω Internet.

UPDATE: Η πρώτη εφαρμογή της GS Media σε εθνικό επίπεδο έρχεται από τη Γερμανία. Το Πρωτοδικείο του Αμβούργου με την 310 Ο 402/16 απόφασή του έκρινε ότι η μέσω υπερσυνδέσμου παρουσίαση στο κοινό τροποποιημένης φωτογραφίας -καθ' υπέρβαση άδειας Creative Commons- είναι παράνομη και ότι η γνώση του παρανόμου τεκμαίρεται λόγω διάγνωσης σκοπού αποκόμισης οικονομικού οφέλους. Το οικονομικό όφελος δεν απαιτείται να σκοπείται άμεσα από τη θέση του υπερσυνδέσμου per se. Αρκεί η ιστοσελίδα να έχει γενικώς εμπορικό/οικονομικό σκοπό. Το τελευταίο αυτό πόρισμα δίνει απάντηση στον διατυπωθέντα ανωτέρω προβληματισμό σχετικά με τη άμεση ή έμμεση φύση των οικονομικών ωφελειών που τίθενται από την GS Media ως προϋπόθεση ενεργοποίησης του τεκμηρίου γνώσης του παρανόμου. Περισσότερες πληροφορίες για την απόφαση του Πρωτοδικείου του Αμβούργου βρίσκετε εδώ.

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Σημαντικές εξελίξεις στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας;

photo credit: Sébastien Bertrand /commons.wikimedia.org/wiki/File:European_Commission_flags.jpg

Σύμφωνα με blog post της Eleonora Rosati στο αγαπημένο μας IPKat η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σχέδιο εγγράφου που διέρευσε από το statewatch.org, επεξεργάζεται σειρά επεμβάσεων στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, στην κατεύθυνση της δημιουργίας της ενιαίας ψηφιακής αγοράς. Oι βασικές μεταρρυθμίσεις που προτείνονται είναι οι εξής:

1. Συγγενικό δικαίωμα εκδοτών

Η σημαντικότερη ίσως πρόταση της επιτροπής είναι η θέσπιση συγγενικού δικαιώματος των εκδοτών ΜΜΕ για την online χρήση των δημοσιευμάτων τους. Αυτό θα τους δώσει τη δυνατότητα να απαγορεύουν την επαναδημοσίευση στο διαδίκτυο δημοσιευμάτων τους, η οποία σήμερα επιτρέπεται είτε επειδή αφορά αποσπάσματα που δεν παρουσιάζουν το απαιτούμενο δημιουργικό ύψος, έτσι ώστε να προστατεύονται με δικαίωμα του δημιουργού, είτε επειδή δεν εντάσσονται εκ του νόμου στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας [γεγονότα, ειδήσεις κοκ]. Για την περίπτωση που γίνεται χρήση πρωτότυπου μεν περιεχομένου, η οποία καλύπτεται όμως από κάποιον νομοθετικό περιορισμό του δικαιώματος του δημιουργού, η Επιτροπή προτείνει την θεσμοθέτηση δικαιώματος [εύλογης σαν αυτή του αρ. 49 ν.2121/1993;] αμοιβής υπέρ των εκδοτών.

Στόχος είναι να προστατευθεί η επένδυση των εκδοτών για τη δημιουργία του δημοσιογραφικού περιεχομένου, δεδομένου ότι τα έσοδα από την παραδοσιακή αναλογική έκδοση έχουν μειωθεί σημαντικά. Εισάγοντας το νέο δικαίωμα υπέρ των εκδοτών, αυτοί θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να απαιτούν αμοιβή ή αποζημίωση από όποιον προβαίνει σε τέτοιες χρήσεις, οι οποίες αυτή τη στιγμή είναι νόμιμες.

Η συγκεκριμένη πρόταση θυμίζει την ιστορία με το ισπανικό “Google Tax”, για το οποίο κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν πήγε και τόσο καλά.

2. Υποχρεωτικό content - ID

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου που επιτρέπουν το “ανέβασμα” περιεχομένου από χρήστες (user uploaded content - βλ. youtube, vimeo, soundcloud κλπ), θα πρέπει να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά την τεχνολογία Content ID. Επίσης θα πρέπει να να προσέρχονται σε καλόπιστες διαπραγματεύσεις με τους δικαιούχους των έργων που “ανεβαίνουν” στις πλατφόρμες από τους χρήστες, για την παροχή άδειας χρήσης των έργων αυτών.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση στόχο έχει να επιλύσει το ζήτημα της εκτεταμένης χρήσης προστατευόμενων έργων (κυρίως μουσική σε πλατφόρμες όπως το youtube), η οποία δεν συνοδεύεται πάντα από οικονομικό αντάλλαγμα για τους δικαιούχους. Η τεχνολογία Content ID, η οποία χρησιμοποιείται ήδη από το youtube, “σαρώνει” το περιεχόμενο που ανεβαίνει στην υπηρεσία από τους χρήστες και εντοπίζει αυτοματοποιημένα την ενσωμάτωση σε αυτό προστατευόμενων έργων. Ο εντοπισμός αυτός επιτρέπει το λεγόμενο monetization του περιεχομένου, δηλαδή την εισαγωγή διαφημίσεων στο ανεβασμένο περιεχόμενο και τον διαμοιρασμό των διαφημιστικών εσόδων ανάμεσα στον δικαιούχο του προστατευόμενου έργου και στον πάροχο της online υπηρεσίας.

Σχετικά με τα εκτεθέντα μέχρι αυτό το σημείο έχει ήδη δημοσιευθεί η έντονη αντίδραση του Electronic Frontier Foundation.

Από την άλλη η πρόταση της Επιτροπής για θεσμοθέτηση μηχανισμού διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις online υπηρεσίες και τους δικαιούχους βασίζεται στο γεγονός ότι οι διαχειριστές των online υπηρεσιών δεν είναι πάντα πρόθυμοι να διαπραγματευτούν με τους δικαιούχους, ισχυριζόμενοι ότι οι απαιτήσεις των τελευταίων για την παροχή άδειας χρήσης του περιεχομένου δεν είναι ρεαλιστικές. Επιπλέον στο ότι η διαδικασία αφαίρεσης του περιεχομένου από τις πλατφόρμες, εφ’ όσον υπάρχει τέτοια υποχρέωση σύμφωνα με την οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο, έχει υψηλό κόστος για τους παροχους, δεδομένου του όγκου του περιεχομένου που “ανεβαίνει” καθημερινά από τους χρήστες των υπηρεσιών. Η διαδικασία θα είναι πάντως εθελοντική.

3. Αδειοδότηση περιεχομένου σε ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς

Η επόμενη πρόταση της Επιτροπής φαίνεται τεχνικής φύσεως αλλά έχει σημαντική βαρύτητα. Αφορά την εφαρμογή του κανόνα της χώρας προέλευσης (country of origin rule) για την εκκαθάριση δικαιωμάτων από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που αφορούν στην online μετάδοση του προγράμματός τους. 

Οι περισσότεροι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί έχουν εισέλθει πλέον στο χώρο των online υπηρεσιών, δίνοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να παρακολουθούν το πρόγραμμά τους φερ΄ειπείν μέσω simulcasting, webcasting, TV catch-up services, podcasts και video on demand. Η εκκαθάριση από τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς των δικαιωμάτων επί του περιεχομένου του προγράμματός τους [πχ ταινίες και σειρές, μουσικά έργα κλπ] για online, κατά κανόνα δηλαδή διακρατική χρήση, απαιτεί λόγω της ισχύουσας στο δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας αρχής της εδαφικότητας περίπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης περιεχομένου που συνεπάγονται υψηλό κόστος. Επιπλέον, προϋπάρχουσες συμβάσεις εδαφικής αποκλειστικότητας μπορούν να περιπλέξουν περαιτέρω την κατάσταση.

Η κατεύθυνση της Επιτροπής για την επίλυση του προβλήματος είναι η υιοθέτηση του μοντέλου αδειοδότησης που προβλέπεται στην Οδηγία για την δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση, σύμφωνα με την οποία η -αφορώσα το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας- πράξη της μετάδοσης λαμβάνει χώρα μόνο στο κράτος-μέλος από το οποίο εκπέμπεται το σήμα προς το δορυφόρο (χώρα προέλευσης). Κατά συνέπεια η λήψη άδειας χρήσης του περιεχομένου μόνο γι’ αυτό το κράτος μέλος αρκεί για την αναμετάδοση του σε όλη την ΕΕ. Έτσι, αν προωθηθεί νομοθετικά αυτή η λύση, τα ελληνικά κανάλια θα μπορούν να παρουσιάζουν μέσω internet το πρόγραμμά τους σε όλη την ΕΕ, λαμβάνοντας σχετική άδεια από τους δικαιούχους του περιεχομένου μόνο για την Ελλάδα, τη χώρα δηλαδή προέλευσης της online μετάδοσης και όχι για τις χώρες λήψης της μετάδοσης. Η απλοποίηση αυτή θα "ξεκλειδώσει" τα ελληνικά webTV στις χώρες της ΕΕ.

4. Τρεις νέοι περιορισμοί

Τέλος η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή τριών νέων υποχρεωτικών περιορισμών στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι νομοθετικοί περιορισμοί των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας “νομιμοποιούν” πράξεις που άλλως θα συνιστούσαν προσβολή τους. Αποτελούν μέσο στάθμισης συμφερόντων και άσκησης πολιτικής (πχ προώθηση ενημέρωσης, εκπαίδευσης, έρευνας).

Στο σχέδιο εγγράφου που διέρρευσε εξετάζεται η σκοπιμότητα εισαγωγής υποχρεωτικών για τα κράτη μέλη περιορισμών:

- ως προς την διακρατική ψηφιακή και online χρήση έργων στα πλαίσια εικονογράφησης για σκοπούς διδασκαλίας. Θα μπορούσε αντί περιορισμού να επιλεγεί η λύση της εύλογης αμοιβής ή αποζημίωσης ή της αναγκαστικής άδειας.

- ως προς πράξεις text and data mining (TDM) από ερευνητικούς οργανισμούς δημόσιου χαρακτήρα για τη διενέργεια επιστημονικής έρευνα τόσο για μη κερδοσκοπικούς όσο και για κερδοσκοπικούς σκοπούς.

- ως προς πράξεις οργανισμών πολιτιστικής κληρονομιάς που σκοπό έχουν την προστασία και συντήρηση έργων.

Αναμένοντας λοιπόν τις εξελίξεις.

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

BVerG: Νόμιμο μπορεί να είναι το sampling ακόμα και χωρίς άδεια

 Kraftwerk - By Andriy V. Makukha - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4874024

Kraftwerk - By Andriy V. Makukha - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4874024

  

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας δικαίωσε συνθέτη και παραγωγό που χρησιμοποίησαν σε τραγούδι ένα sample ηχογραφήματος διάρκειας 2 δευτερολέπτων χωρίς να λάβουν σχετική άδεια.

Το γερμανικό συγκρότημα Kraftwerk κυκλοφόρησε το έτος 1977 ένα τραγούδι με τίτλο «Metal on Metal». Το 1997 η επίσης γερμανή hip hopper Sabrina Seltur κυκλοφόρησε το τραγούδι με τίτλο «Nur mir», στο οποίο χρησιμοποιήθηκε ένα sample διάρκειας δύο δευτερολέπτων από το ηχογράφημα που ενσωματώνει το «Metal on Metal». Οι Kraftwerk άσκησαν αγωγή κατά του συνθέτη και του παραγωγού του «Nur mir», ισχυριζόμενοι ότι η χρήση του sample είναι παράνομη, καθώς δεν είχαν παράσχει την απαραίτητη προς τούτο άδεια.  

Μετά από δικαστική αντιδικία 13 περίπου ετών η υπόθεση έφτασε στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας (Bundesverfassungsgericht). Το Δικαστήριο προέβη σε μία στάθμιση ανάμεσα στο δικαίωμα της ελευθερίας της τέχνης από τη μία και στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας, όπως αυτό εξειδικεύεται από το συγγενικό δικαίωμα του παραγωγού ηχογραφημάτων, από την άλλη.

Κατέληξε στο πόρισμα ότι το δικαίωμα στην ελευθερία της τέχνης υπερισχύει του συγγενικού δικαιώματος του παραγωγού ηχογραφημάτων, αν η προσβολή του τελευταίου από την πράξη που συνιστά έκφραση της ελευθερίας της τέχνης είναι ασήμαντη.

Ασήμαντη είναι σύμφωνα με το Δικαστήριο η επέμβαση στο απόλυτο δικαίωμα του παραγωγού όταν αυτή δεν έχει σημαντικές οικονομικές συνέπειες για τον τελευταίο. Ειδικότερα κίνδυνος για τα οικονομικά συμφέροντα του παραγωγού θα υπάρχει αν το νέο μουσικό κομμάτι στο οποίο χρησιμοποιήθηκε το sample παρουσιάζει τέτοια εγγύτητα με το αρχικό, ώστε να προκύπτει ότι το παλαιό με το νέο κομμάτι είναι ανταγωνιστικά μεταξύ τους. Κριτήρια αποτελούν σύμφωνα με το Δικαστήριο η καλλιτεχνική εγγύτητα των δύο κομματιών, η χρονική απόσταση κυκλοφορίας τους, η αναγνωρισιμότητα του αρχικού κομματιού και το εύρος της τυχόν οικονομικής ζημίας.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το σκεπτικό του Δικαστηρίου, με το οποίο απορρίφθηκε το επιχείρημα των Kraftwerk ότι οι εναγόμενοι θα μπορούσαν να αποφύγουν την χρήση του sample ηχογραφώντας μία νέα παρόμοια εκτέλεση. Το Δικαστήριο τόνισε την ιδιαιτερότητα του Hip Hop ως μουσικού είδους που βασίζεται στο sampling, εντάσσοντας έτσι στο δικαίωμα καλλιτεχνικής ελευθερίας την επιλογή του καλλιτέχνη να μείνει πιστός στην αισθητική του συγκεκριμένου είδους. Διευκρινίζει δε ότι παρά το γεγονός ότι υπάρχουν βάσεις δεδομένων με samples «εκκαθαρισμένα» από δικαιώματα, αυτές δεν επαρκούν.   

Μπορείτε να διαβάσετε το δελτίου τύπου του Δικαστηρίου εδώ.

        Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Δευτέρα 8 Φεβρουαρίου 2016: Εκδήλωση: “Πρόσφατες εξελίξεις στο δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας- Γενικοί προβληματισμοί.”

Η Ένωση Προστασίας Πνευματικής Ιδιοκτησίας σας προσκαλεί στην επιστημονική συνάντηση που διοργανώνει την Δευτέρα 8 Φεβρουαρίου 2016 και ώρα 17.00 στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών (Ακαδημίας 60) με θέμα: “Πρόσφατες εξελίξεις στο δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας- Γενικοί προβληματισμοί.”

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                        Η ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Διονυσία Καλλινίκου                             Πιερρίνα Κοριατοπούλου

Online παραβιάσεις δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας: Νέο όπλο στα χέρια των δικαιούχων

 Image source: https://commons.wikimedia.org

Image source: https://commons.wikimedia.org

Νέο όπλο στα χέρια των δικαιούχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων θέτει η διάταξη του άρθρου 69 παρ. 8 του υπο διαβούλευση νόμου για την συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. 

Συγκεκριμένα με την παραπάνω διάταξη εισάγεται το άρθρο 66Ε στον ν.2121/1993, που προβλέπει διοικητική διαδικασία μέσω της οποίας internet access providers, hosting providers και διαχειριστές ιστοσελίδων θα υποχρεώνονται σε πράξεις άρσης της προσβολής των πνευματικών δικαιωμάτων. Έτσι με απόφαση ειδικής προς τούτο διοικητικής επιτροπής που συστήνεται στον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας , οι access providers μπορεί να υποχρεώνονται σε διακοπή της πρόσβασης σε συγκεκριμένη ιστοσελίδα που περιέχει παράνομο υλικό ενώ οι hosting providers και οι διαχειριστές μπορεί να υποχρεώνονται σε αφαίρεση του παρανόμου υλικού. Σε περίπτωση δε μη συμμόρφωσης θα επιβάλλεται πρόστιμο ύψους 500-1000 ευρώ ανά ημέρα. Η νέα διοικητική αυτή διαδικασία δεν θίγει το δικαίωμα των δικαιούχων να ζητήσουν προστασία από τα πολιτικά δικαστήρια.

Το ζήτημα της άρσης διαδικτυακών προσβολών δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας απασχολεί εδώ και αρκετό καιρό τα δικαστήρια και τη νομική θεωρία. Το ζήτημα των δικαστικών blocking orders και της νομιμότητας τους διχάζει (βλ. σχετ. εδώ και εδώ). Όσον αφορά την αφαίρεση του παράνομου υλικού, τέτοια υποχρέωση υπέχει ο hosting provider βάσει του άρθρου 14 παρ. 1β' της Οδηγίας 2000/31/ΕΚ ενώ αντίστοιχη υποχρέωση έχει νομοθετηθεί και στις ΗΠΑ με το λεγόμενο Notice and Takedown. Δεδομένου λοιπόν ότι νομικά μέσα για την καταπολέμηση της online πειρατείας παρέχονται ήδη από το ιδιωτικό δίκαιο, η πρωτοβουλία του ΥΠΠΟ για την ενίσχυση του νομικού οπλοστασίου των δικαιούχων με μια διοικητική διαδικασία μάλλον στόχο έχει τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ταχύτητα ως προς την άρση των προσβολών, στοιχεία που λείπουν από την μέχρι τώρα πρακτική μέσω εξώδικων και δικαστικών ενεργειών. 

Η επίμαχη προς ψήφιση διάταξη έχει επί λέξει ως εξής:

"Προστίθεται άρθρο 66Εμε τίτλο «Κυρώσεις για προσβολές δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων στο διαδίκτυο» ως εξής:

1. Σε περίπτωση προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή/και συγγενικών δικαιωμάτων τελούμενης στο διαδίκτυο, ο δικαιούχος δύναται να τηρήσει την περιγραφόμενη στο παρόν άρθρο διαδικασία. Η παρούσα διαδικασία δεν εφαρμόζεται κατά τελικών χρηστών για προσβολές που τελούνται δια της τηλεφόρτωσης έργων (downloading) ή δια της ρευμάτωσης δεδομένων συνεχούς ροής (streaming) ή σε περιπτώσεις ανταλλαγής αρχείων μέσω ομότιμων δικτύων (peer to peer), οι οποίες επιτρέπουν την απευθείας ανταλλαγή μεταξύ τελικών χρηστών έργων σε ψηφιακή μορφή ή σε περιπτώσεις παροχής υπηρεσιών αποθήκευσης δεδομένων με την τεχνική υπολογιστικού νέφους (cloud computing). Η παρούσα διαδικασία δεν θίγει την προβλεπoμένη από τον Κανονισμό Διαχείρισης και Εκχώρησης Ονομάτων Χώρου (Domain Names) με κατάληξη .gr της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), όπως ισχύει.
2. Για την υλοποίηση της διαδικασίας που προβλέπεται στο παρόν άρθρο, αρμόδια είναι η Επιτροπή για τη γνωστοποίηση διαδικτυακής προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων (εφεξής Επιτροπή), η οποία ιδρύεται με το παρόν άρθρο, έχουσα τον χαρακτήρα συλλογικού διοικητικού οργάνου. Η Επιτροπή είναι πενταμελής και συνεπικουρείται από το προσωπικό του ΟΠΙ. Η Επιτροπή αποτελείται από τον Πρόεδρο του ΟΠΙ, τον Διευθυντή του ΟΠΙ, έναν εκπρόσωπο της ΕΕΤΤ, που θα τον ορίζει ο Πρόεδρος της ΕΕΤΤ, έναν δικαστή του Αρείου Πάγου και έναν δικαστή του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής είναι ο Πρόεδρος του ΟΠΙ και χρέη γραμματέα ασκεί υπάλληλος του ΟΠΙ που διορίζεται με απόφαση του διευθυντή του ΟΠΙ. Τα μέλη της και οι ισάριθμοι αναπληρωτές τους διορίζονται από τον Υπουργό Πολιτισμού με τριετή θητεία. Οι λεπτομέρειες συγκρότησης, λειτουργίας, αρμοδιοτήτων και αμοιβής της Επιτροπής, όπως και κάθε άλλο σχετικό ζήτημα, καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού. Στην ίδια απόφαση καθορίζεται και το τέλος που καταβάλλει ο ενδιαφερόμενος υπέρ του ΟΠΙ μαζί με την αίτησή του στην Επιτροπή ως τέλος εξέτασης της υπόθεσής του. Το τέλος αυτό προκαταβάλλεται και αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση έναρξης της διαδικασίας.
3. Ο δικαιούχος, του οποίου το δικαίωμα προσβάλλεται στο διαδίκτυο, υποβάλλει στην Επιτροπή αίτηση για άρση της προσβολής και παράλειψής της στο μέλλον σύμφωνα με τα κατωτέρω. Συμπληρώνει την ειδικά προδιατυπωμένη αίτηση προς την Επιτροπή (φόρμα αίτησης), η οποία διατίθεται από τον Ο.Π.Ι., και την υποβάλει εγγράφως είτε αυτοπροσώπως είτε ηλεκτρονικά με πιστοποιημένη ηλεκτρονική υπογραφή. Ταυτόχρονα ο δικαιούχος επισυνάπτει κάθε έγγραφο, το οποίο είναι πρόσφορο να αποδείξει το δικαίωμά του και ιδίως, όσα αναφέρονται ως υποχρεωτικά στην προδιατυπωμένη αίτηση.
4. Η Επιτροπή εντός δέκα (10) εργάσιμων ημερών από τη λήψη της αίτησης αποφασίζει είτε να συνεχίσει τη διαδικασία είτε να θέσει την υπόθεση στο αρχείο.
5. Η υπόθεση τίθεται στο αρχείο με πράξη της Επιτροπής, η οποία αναφέρει τουλάχιστον έναν από τους ακόλουθους λόγους: α) μη χρήση της προδιατυπωμένης αίτησης, β) έλλειψη επαρκούς πληροφόρησης, γ) ύπαρξη εκκρεμοδικίας μεταξύ των ίδιων μερών ή έκδοση οριστικής απόφασης επί της εξεταζόμενης διαφοράς, δ) έλλειψη αρμοδιότητας, ε) έλλειψη λόγων και επαρκών αποδεικτικών στοιχείων (προδήλως αβάσιμη) και, στ) απόσυρση της καταγγελίας πριν την εξέτασή της.
6. Σε περίπτωση συνέχισης της διαδικασίας η Επιτροπή ενημερώνει εντός δέκα (10) εργάσιμων ημερών από τη λήψη της αίτησης τούς παρόχους πρόσβασης στο διαδίκτυο, και, όπου είναι εφικτό, τον πάροχο υπηρεσίας φιλοξενίας και τους διαχειριστές ή/και τους ιδιοκτήτες των αναφερόμενων στην αίτηση ιστοσελίδων, για την έναρξη της διαδικασίας. Η γνωστοποίηση αυτή περιλαμβάνει τουλάχιστον τον ακριβή προσδιορισμό των δικαιωμάτων που υποστηρίζεται ότι προσβάλλονται, τις διατάξεις του νόμου που κατά δήλωση του δικαιούχου παραβιάζονται, περίληψη των γεγονότων και των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης των αποδεικτικών στοιχείων, το αρμόδιο πρόσωπο προς το οποίο μπορούν να υποβληθούν αντιρρήσεις, τους όρους τερματισμού της διαδικασίας και αναφορά της δυνατότητας εκούσιας συμμόρφωσης των εμπλεκομένων.
7. Ο αποδέκτης της ως άνω γνωστοποίησης μπορεί να συμμορφωθεί εκουσίως στο αίτημα του αιτούντος ή να λάβει από αυτόν τη σχετική άδεια εντός δέκα (10) εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία της λήψης της γνωστοποίησης. Εναλλακτικά μπορεί να υποβάλει αντιρρήσεις εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία της λήψης της γνωστοποίησης αποστέλλοντας ταυτόχρονα όλα τα αποδεικτικά στοιχεία, από τα οποία προκύπτει, ιδίως, ότι δεν υφίσταται προσβολή. Οι προθεσμίες αυτές παρατείνονται ως το διπλάσιο με απόφαση της Επιτροπής. Στην περίπτωση της εκούσιας συμμόρφωσης του αποδέκτη της γνωστοποίησης εκδίδεται απόφαση της Επιτροπής στην οποία αναφέρεται ρητά η οικειοθελής συμμόρφωσή του.
8. Μετά τη λήξη της προθεσμίας για υποβολή αντιρρήσεων και όπου κρίνεται απαραίτητο, η Επιτροπή αιτείται από οποιοδήποτε μέρος την προσκόμιση επιπλέον στοιχείων εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών.
9. Η Επιτροπή εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών από τη λήξη των ανωτέρω προθεσμιών εξετάζει την υπόθεση και το αργότερο εντός σαράντα (40) εργάσιμων ημερών από την υποβολή της αίτησης κοινοποιεί στους αποδέκτες της γνωστοποίησης και στον αιτούντα απόφαση με την οποία: α) είτε θέτει την υπόθεση στο αρχείο, στην περίπτωση που δεν πιθανολογείται προσβολή δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή/και συγγενικών δικαιωμάτων με αιτιολογημένη πράξη της, β) είτε, στην περίπτωση που αποδεικνύεται προσβολή, εκδίδει αιτιολογημένη απόφασή της, με την οποία καλεί τους αποδέκτες αυτής να συμμορφωθούν με αυτήν εντός προθεσμίας όχι μεγαλύτερης των τριών (3) εργάσιμων ημερών από την επίδοσή της προς αυτούς.
10. Η Επιτροπή με την απόφασή της καλεί τους αποδέκτες της γνωστοποίησης ή να απομακρύνουν το περιεχόμενο από την ιστοσελίδα στην οποία αυτό προσβάλλεται ή να διακόψουν την πρόσβαση σε αυτό ή τους καλεί στη λήψη οποιουδήποτε άλλου μέτρου κρίνει η Επιτροπή πρόσφορο.
11. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς το διατακτικό της απόφασης η Επιτροπή επιβάλλει πρόστιμο ποσού 500€ έως 1000€ για κάθε ημέρα μη συμμόρφωσης. Μεταξύ των κριτηρίων που λαμβάνονται υπόψη είναι η βαρύτητα της προσβολής. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Πολιτισμού, καθορίζονται η διαδικασία επιβολής και είσπραξης του προστίμου, οι αρμόδιες υπηρεσίες είσπραξης, καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου.
12. Η έναρξη της διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής δεν αναστέλλει ή άλλως θίγει την άσκηση αξιώσεων για την ίδια διαφορά ενώπιον της δικαιοσύνης. Ωστόσο, σε περίπτωση που υπάρξει προσφυγή από τον ίδιο αιτούντα με το αυτό αίτημα ενώπιον της δικαιοσύνης, η υπόθεση τίθεται στο αρχείο από την Επιτροπή σύμφωνα με το στοιχείο γ της παραγράφου 5. Ομοίως, η έκδοση απόφασης από την Επιτροπή δεν στερεί από τα εμπλεκόμενα μέρη το δικαίωμα να διεκδικήσουν την προστασία των έννομων συμφερόντων τους ενώπιον της δικαιοσύνης.
13. Κατά των αποφάσεων της Επιτροπής μπορεί να ασκηθεί προσφυγή ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών εντός τριάντα (30) ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης. Η προθεσμία για την άσκηση της προσφυγής και η άσκησή της δεν αναστέλλουν την εκτέλεση της απόφασης, εκτός, εάν μετά από αίτηση του προσφεύγοντος το δικαστήριο την αναστείλει εν όλω ή εν μέρει. Η προσφυγή εκδικάζεται μέσα σε προθεσμία δύο (2) μηνών από την κατάθεσή της και εκδίδεται απόφαση εντός τεσσάρων (4) μηνών από την εκδίκασή της. Αναβολή χωρεί μόνο για μια φορά και για σπουδαίο λόγο. Η μετ’ αναβολή συζήτηση επαναπροσδιορίζεται εντός ενός μηνός από την αρχική δικάσιμο. Κατά της απόφασης του Διοικητικού Εφετείου χωρεί αίτηση αναίρεσης ενώπιον του ΣτΕ, η οποία εκδικάζεται εντός τριών (3) μηνών από την κατάθεση της αίτησης, ενώ η σχετική απόφαση εκδίδεται εντός (4) τεσσάρων μηνών από τη συζήτηση.»"

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Η PRS προετοιμάζει δικαστικές ενέργειες εναντίον του Soundcloud

prs-for-music.jpg

Με email που εστάλη σήμερα σε όλα τα μέλη της η PRS ανακοίνωσε την απόφασή της να εναγάγει την μουσική υπηρεσία streaming "Soundcloud", λόγω μη καταβολής αμοιβής για την χρήση του ρεπερτορίου της. 

Η PRS είναι βρετανικός οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων συνθετών και στιχουργών. Διαχειρίζεται το δικαίωμα δημόσιας εκτέλεσης και παρουσίασης στο κοινό. Αντίθετα με την ελληνική ΑΕΠΙ που διαχειρίζεται και το δικαίωμα αναπαραγωγής στη Βρετανία αυτό δεν ελέγχεται από την PRS αλλά από την MCPS.

Στην επιστολή προς τα μέλη της η PRS αναφέρει ότι το Soundcloud καθιστά προσβάσιμα χιλιάδες μουσικά έργα δημιουργών που είναι μέλη της, αρνούμενο ταυτόχρονα να καταβάλλει την προβλεπόμενη από το αμοιβολόγιο αμοιβή. Σύμφωνα με τον οργανισμό η απόφαση ήταν δύσκολη και ελήφθη μετά από άγονες διαπραγματεύσεις 5 ετών. Για τη ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα δικαιώματα των δημιουργών σε σχέση με χρήσεις streaming η PRS έχει ξεκινήσει την καμπάνια StreamFair.

Η αλήθεια είναι ότι το streaming έχει αλλάξει δραματικά το τοπίο στην αγορά της μουσικής. Οι δημιουργοί και οι ερμηνευτές διαμαρτύρονται ότι δεν αμείβονται σχεδόν καθόλου για τη χρήση της μουσικής και των ηχογραφήσεων τους από τις υπηρεσίες streaming. Από την άλλη οι υπηρεσίες ισχυρίζονται ότι διανέμουν όλο και μεγαλύτερα ποσά στους δικαιούχους.   

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

  

Υπόθεση Christie's: Αμοιβή δημιουργού για τη μεταπώληση εικαστικών του έργων. Μπορεί να βαρύνεται ο αγοραστής;

  Auction Room, Christie's, by Thomas Rowlandson (1756–1827) and Augustus Charles Pugin (1762–1832) (after) John Bluck (fl. 1791–1819), Joseph Constantine Stadler (fl. 1780–1812), Thomas Sutherland (1785–1838), J. Hill, and Harraden (aquatint engravers)

Auction Room, Christie's, by Thomas Rowlandson (1756–1827) and Augustus Charles Pugin (1762–1832) (after) John Bluck (fl. 1791–1819), Joseph Constantine Stadler (fl. 1780–1812), Thomas Sutherland (1785–1838), J. Hill, and Harraden (aquatint engravers)

Με τον καθορισμό του βαρυνόμενου την αμοιβή για το δικαίωμα παρακολούθησης του δημιουργού [droit de suite] ασχολήθηκε το ΔικΕΕ στην πρόσφατη απόφασή του Christies France.

Το δικαίωμα παρακολούθησης [Οδηγία 84/2001 και άρθρο 5 ν.2121/1993] συνίσταται στην απαίτηση του δημιουργού εικαστικών έργων να λαμβάνει ποσοστιαία αμοιβή από κάθε μεταπώληση του πρωτότυπου υλικού φορέα που ενσωματώνει το έργο του. Υλικοί φορείς των οποίων η μεταπώληση δημιουργεί την απαίτηση είναι πίνακες, τα κολάζ, τα έργα ζωγραφικής, τα σχέδια, οι εικόνες χαρακτικής, χαλκογραφίες και λιθογραφίες, τα γλυπτά, τα εργόχειρα χαλιά τοίχου (ταπισερί), τα κεραμικά και έργα υαλουργίας και οι φωτογραφίες, εφόσον τα έργα αυτά έχουν δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου από τον δημιουργό ή πρόκειται για αντίτυπα που θεωρούνται ως πρωτότυπα έργα τέχνης. Το δικαίωμα είναι αναπαλλοτρίωτο ενώ ο δημιουργός δεν μπορεί να παραιτηθεί από αυτό. Η απαίτηση γεννάται μόνο σε περίπτωση μεταπώλησης σε εμπορική κλίμακα, εξαιρούνται δηλαδή οι μεταβιβάσεις μεταξύ ιδιωτών. Παρατηρείται ότι το δικαίωμα έχει ενοχικό χαρακτήρα, δεν παράγει δηλαδή απόλυτη ενέργεια. Ο δημιουργός δεν μπορεί να απαγορεύσει τη μεταπώληση, εφ' όσον το δικαίωμα διανομής του έχει αναλωθεί με την πρώτη μεταβίβαση, δικαιούται απλώς ποσοστιαίας αμοιβής. Το ύψος του ποσοστού καθορίζεται από το νόμο και βαίνει μειούμενο όσο ανεβαίνει το τίμημα της μεταπώλησης. Το ύψος της αμοιβής δεν μπορεί όμως να ξεπεράσει τα 12.500 ευρώ. 

Είναι προφανές ότι το δικαίωμα παρακολούθησης λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στο δημιουργό, ο οποίος λαμβάνοντας -συχνά χαμηλή- κατ' αποκοπή αμοιβή για την πρώτη πώληση του έργου του, πχ. ενός πίνακα ζωγραφικής, μπορεί έτσι να συμμετέχει στην περαιτέρω οικονομική εκμετάλλευσή του, δικαίωμα που έχει κυρίως σημασία όταν το μοναδικής ενσωμάτωσης έργο αποκτά όλο και μεγαλύτερη αξία με την πάροδο του χρόνου. 

Η υπόθεση που έφτασε στο ΔικΕΕ αφορά το ειδικότερο θέμα του ποιος βαρύνεται την αμοιβή που πηγάζει από τη δικαίωμα παρακολούθησης. Σύμφωνα με το α.1 παρ. 4 της οδηγίας [αλλά και το α. 5 παρ. 1 του ελληνικού νόμου] υπόχρεος καταβολής είναι ο πωλητής ενώ με ειδική ρύθμιση θα μπορούσε να ευθύνεται και ο ενδιάμεσος επαγγελματίας [πχ ο οίκος δημοπρασίας]. 

Στους γενικούς όρους πωλήσεως ο γνωστός οίκος δημοπρασιών Christies έχει περιλάβει μία ρήτρα, σύμφωνα με την οποία, θα εισπράττει από τον αγοραστή το ποσό που αντιστοιχεί στο δικαίωμα παρακολούθησης στο όνομα και για λογαριασμό του πωλητή και στην συνέχεια θα το καταβάλλει στο δημιουργό ή στον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης του οποίου ο δημιουργός είναι μέλος. Επί της ουσίας ο Christie's μετακυλίει συμβατικά το κόστος του δικαιώματος παρακολούθησης στον αγοραστή. Η SNA, επαγγελματική ένωση της οποίας τα μέλη ασκούν τις δραστηριότητές τους στην ίδια αγορά με αυτήν της Christie’s και ανταγωνίζονται, με τον τρόπο αυτόν, κατά την εν λόγω ένωση, την Christie's, άσκησε αγωγή στα γαλλικά δικαστήρια ζητώντας να κηρυχθεί άκυρη η εν λόγω ρήτρα λόγω αθέμιτου ανταγωνισμού κατά παράβαση της διάταξης του γαλλικού κώδικα διανοητικής ιδιοκτησίας που ενσωμάτωσε την οδηγία στη γαλλική έννομη τάξη. Η υπόθεση έφτασε μέχρι το Ανώτατο Ακυρωτικό της Γαλλίας, το οποίο απέστειλε στο ΔικΕΕ το εξής ερώτημα:

«Έχει ο κανόνας του άρθρου 1, παράγραφος 4, της οδηγίας 2001/84, ο οποίος επιβάλλει στον πωλητή την απορρέουσα από το δικαίωμα παρακολουθήσεως υποχρέωση καταβολής ποσοστών, την έννοια ότι ο εν λόγω πωλητής φέρει οριστικά το σχετικό κόστος χωρίς δυνατότητα συμβατικής παρεκκλίσεως;» 

Το ΔικΕΕ έδωσε την αυτονόητη απάντηση, ότι δηλαδή η οποιαδήποτε συμβατική ρύθμιση προβλέπει ότι ο αγοραστής επιβαρύνεται με το κόστος του δικαιώματος παρακολούθησης δεν απαλλάσσει τον πωλητή από την υποχρέωση καταβολής έναντι του δημιουργού, η οποία υποχρέωση θεμελιώνεται στην οδηγία. Πράγματι ακόμα και με την ύπαρξη εν ισχύ τέτοιας ρήτρας η αμοιβή για το δικαίωμα παρακολούθησης καταβάλλεται στον δημιουργό και πάλι από τον πωλητή [μέσω του οίκου, που εισπράττει από τον αγοραστή και αποδίδει στο όνομα και για λογαριασμό του πωλητή]. Ο σκοπός της ρύθμισης είναι να ορίσει ποιος θα καταβάλλει στον δημιουργό, όχι ποιου η περιουσία θα ελαττωθεί. Αν ο δημιουργός δεν πληρωθεί για τη μεταπώληση, θα έχει εκ του νόμου αγώγιμη αξίωση κατά του πωλητή και όχι κατά του αγοραστή. Αν ο αγοραστής δεν καταβάλει θα γεννηθεί εναντίον του αγώγιμη αξίωση εκ της συμβάσεως του με τον οίκο δημοπρασιών. Η τελική απάντηση του ΔικΕΕ στο ερώτημα έχει ως εξής:

Το άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας 2001/84/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Σεπτεμβρίου 2001, σχετικά με το δικαίωμα παρακολούθησης υπέρ του δημιουργού ενός πρωτότυπου έργου τέχνης, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στη δυνατότητα του έχοντος την υποχρέωση καταβολής ποσοστών βάσει του δικαιώματος παρακολουθήσεως, προσδιοριζόμενου από την εθνική νομοθεσία, είτε αυτός είναι ο πωλητής είτε ένας επαγγελματίας της αγοράς έργων τέχνης που παρεμβαίνει στην εμπορική συναλλαγή, να συμφωνεί με κάθε άλλο πρόσωπο, περιλαμβανομένου του αγοραστή, ότι αυτό θα φέρει οριστικώς, εν όλω ή εν μέρει, το κόστος της καταβολής των σχετικών ποσοστών στον δημιουργό, στο πλαίσιο του δικαιώματος παρακολουθήσεως, καθόσον μια τέτοια συμβατική ρήτρα ουδόλως επηρεάζει τις υποχρεώσεις και την ευθύνη του βαρυνόμενου με την υποχρέωση καταβολής ποσοστών στον δημιουργό.

[Αναλυτικά για το δικαίωμα παρακολούθησης και την οδηγία 84/2001 βλ. Καλλινίκου, Το δικαίωμα παρακολούθησης και η Κοινοτική Οδηγία 2001/84, ΧρΙΔ 2002, 481 και Σταματούδη, Το δικαίωμα παρακολούθησης και η Οδηγία 2001/84/ΕΚ, ΝοΒ 2004, 883]

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Online προσβολή πνευματικής ιδιοκτησίας: Σε ποια χώρα θα δικαστεί η υπόθεση; Η απόφαση Pez Hejduk του ΔικΕΕ.

 By Cédric Puisney from Brussels, Belgium (European Court of Justice - Luxembourg) [CC BY 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)], via Wikimedia Commons

By Cédric Puisney from Brussels, Belgium (European Court of Justice - Luxembourg) [CC BY 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)], via Wikimedia Commons

Έστω ότι o Χ είναι Έλληνας φωτογράφος. Μία μέρα και ενώ βρίσκεται σε επαγγελματικό ταξίδι στη Μαδρίτη, διαπιστώνει ότι σε μία ιστοσελίδα με γερμανικό top level domain [.de], την οποία διαχειρίζεται ένας Γάλλος υπήκοος με μόνιμη κατοικία στο Βέλγιο, παρουσιάζεται μια φωτογραφία δικής του δημιουργίας, χωρίς αυτός να έχει δώσει τη σχετική άδεια και χωρίς να έχει λάβει αμοιβή. Έξαλλος, απευθύνεται στο δικηγόρο του με εντολή αυτός να προχωρήσει σε άσκηση αγωγής αποζημίωσης κατά του διαχειριστή της ιστοσελίδας. Πριν προχωρήσει στη σύνταξη της αγωγής ο δικηγόρος πρέπει να απαντήσει στο εξής ερώτημα: Τα δικαστήρια ποιας χώρας έχουν διεθνή δικαιοδοσία να δικάσουν την αγωγή αποζημίωσης; Α. της Ελλάδας λόγω του ότι ο ενάγων είναι Έλληνας; Β. της Γερμανίας λόγω του ότι η ιστοσελίδα ανήκει στο γερμανικό top level domain; Γ. της Γαλλίας λόγω του ότι ο διαχειριστής της ιστοσελίδας είναι Γάλλος; Δ. του Βελγίου λόγω του ότι ο διαχειριστής έχει εκεί τη μόνιμη κατοικία του; Ε. της Ισπανίας λόγω του ότι η ιστοσελίδα με τη φωτογραφία του ενάγοντος ήταν προσβάσιμη εκεί; ΣΤ. κάποιας άλλης χώρας;    

Ένα τέτοιο ζήτημα διεθνούς δικαιοδοσίας επί αδικοπραξίας λόγω online προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας απασχόλησε το ΔικΕΕ στην υπόθεση Pez Hejduk κατά EnergieAgentur.NRW GmbH.

1. Η υπόθεση

Η Pej Hejduk, κάτοικος Αυστρίας, είναι φωτογράφος με ειδίκευση στη φωτογράφιση αρχιτεκτονικής. Η γερμανική εταιρία EnergieAgentur πήρε την άδεια της για να χρησιμοποιήσει μία φωτογραφία της στα πλαίσια ενός συνεδρίου. Αντί όμως να περιοριστεί σε αυτή τη χρήση η EnergieAgentur "ανέβασε" τη φωτογραφία στην ιστοσελίδα της ενώ παρείχε επιπλέον στους επισκέπτες τη δυνατότητα να την αποθηκεύσουν στους υπολογιστές τους μέσω downloading. Η φωτογράφος άσκησε αγωγή αποζημίωσης λόγω προσβολής του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας στην Αυστρία. Η EnergieAgentur προέβαλε ένσταση ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας των αυστριακών δικαστηρίων. Ισχυρίστηκε ότι διεθνή δικαιοδοσία έχουν τα γερμανικά δικαστήρια εφ' όσον η εταιρία έχει την έδρα της στη Γερμανία και η ιστοσελίδα έχει γερμανικό top level domain. Επιπλέον ότι η ιστοσελίδα της δεν κατευθύνει τις δραστηριότητές της προς το αυστριακό κοινό έτσι ώστε να έχουν διεθνή δικαιοδοσία τα αυστριακά δικαστήρια. Η υπόθεση έφτασε μέχρι το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της Αυστρίας, το οποίο απέστειλε σχετικά το εξής προδικαστικό ερώτημα στο ΔικΕΕ:

«Έχει το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού [44/2001] την έννοια ότι, στο πλαίσιο διαφοράς λόγω προσβολής δικαιωμάτων συγγενικών προς το δικαίωμα του δημιουργού η οποία φέρεται να προκλήθηκε από το γεγονός ότι μια φωτογραφία κατέστη προσβάσιμη σε ιστοσελίδα που λειτουργεί υπό τον τομέα ανωτάτου επιπέδου (Top-Level-Domain) άλλου κράτους μέλους από εκείνο στο οποίο κατοικεί ο δικαιούχος, θεμελιώνεται δικαιοδοσία μόνο

– σε εκείνο το κράτος μέλος στο οποίο έχει την έδρα του ο φερόμενος ως αυτουργός της προσβολής, καθώς και

– σε εκείνο ή σε εκείνα τα κράτη μέλη, για τα οποία προορίζεται η ιστοσελίδα σύμφωνα με το περιεχόμενό της;»

2. O κανονισμός 44/2001

Το ζήτημα της διεθνούς δικαιοδοσίας επί αστικών και εμπορικών υποθέσεων ρυθμίζεται για τα κράτη μέλη της ΕΕ από τον κανονισμό 44/2001. Στο α.2 παρ.1 ο κανονισμός ορίζει ως γενική δικαιοδοσία αυτή του κράτους μέλους, στο οποίο έχει την κατοικία του ο εναγόμενος. Παράλληλα με αυτή μπορούν να συντρέχουν άλλες δικαιοδοσίες, όπως αυτή του α.5 παρ.3, που αφορά σε περιπτώσεις αδικοπραξιών. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό επί αδικοπραξίας δικαιοδοσία έχουν και τα δικαστήρια του τόπου, όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός. Αυτός μπορεί να είναι τόσο ο τόπος τέλεσης της γενεσιουργού της ζημίας πράξεως όσο και ο τόπος επέλευσης της ζημίας. Έτσι η τέλεση του ζημιογόνου γεγονότος μπορεί να επιμεριστεί σε ξεχωριστά στάδια, τα οποία δύνανται να επέλθουν σε διαφορετικούς τόπους και χρόνους. Η υλική πράξη που θα προκαλέσει τη ζημία μπορεί να είναι κατά περίπτωση απομακρυσμένη χωρικά και χρονικά από την επέλευση της ζημίας, η οποία μπορεί να λάβει χώρα σε πολλά σημεία ταυτόχρονα. Η επέλευση της ζημίας σε συγκεκριμένο κράτος μέλος είναι το “κρίσιμο σημείο συνδέσεως” των δικαστηρίων του κράτους μέλους με τη υπόθεση, τους επιτρέπει να βρίσκονται αντικειμενικά σε καλύτερη θέση για να εκτιμήσουν το κατά πόσο συντρέχουν οι προϋποθέσεις για τη θεμελίωση της ευθύνης του εναγομένου, με αποτέλεσμα να δικαιολογείται η αναγνώριση σε αυτά της διεθνούς δικαιοδοσίας για την επίλυση της διαφοράς.

3. Η επέλευση της ζημίας

Το ΔικΕΕ για να διαπιστώσει αν πράγματι επέρχεται ζημία σε συγκεκριμένο κράτος-μέλος [έτσι ώστε να αποδοθεί στα δικαστήριά του διεθνής δικαιοδοσία] έχει εφαρμόσει στο παρελθόν διαφορετικής φύσης κριτήρια σε υποθέσεις online προσβολής άυλων δικαιωμάτων. Έτσι σε περιπτώσεις προσβολής της προσωπικότητας έχει προκρίνει ότι η ζημία -στο σύνολό της- επέρχεται στο κράτος-μέλος, στο οποίο εντοπίζεται το επίκεντρο των συμφερόντων του παθόντος (βλ. απόφαση eDate Advertising), σε περιπτώσεις προσβολής βάσης δεδομένων στο κράτος-μέλος, στο κοινό του οποίου "στοχεύει" η προσβάλλουσα ιστοσελίδα (βλ. απόφαση Football Dataco) ενώ στην περίπτωση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σε κάθε κράτος μέλος, από το οποίο υπάρχει πρόσβαση στην επίμαχη ιστοσελίδα (βλ. αποφάσεις Pinkney, επί της οποίας αναλυτικό σχόλιο του γράφοντος έχει δημοσιευθεί στα Χρονικά Ιδιωτικού Δικαίου, Δεκέμβριος 2013, σελ. 757 επ. και Hi Hotel.)

4. Η απόφαση

Με αυτή του την απόφαση και σε ό,τι αφορά online προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας το ΔικΕΕ  προκρίνει για τρίτη φορά σε μικρό χρονικό διάστημα -και επιβεβαιώνει έτσι- το κριτήριο της πρόσβασης. Συνοψίζει το ΔικΕΕ:

"Το άρθρο 5, σημείο 3, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση προβαλλόμενης προσβολής του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στο κράτος μέλος του δικαστηρίου ενώπιον του οποίου ασκήθηκε σχετική αγωγή, το τελευταίο έχει δικαιοδοσία, ως δικαστήριο του τόπου επελεύσεως της ζημίας, να κρίνει επί της αγωγής εφόσον ζητείται να αναγνωριστεί ευθύνη για την προσβολή των ως άνω δικαιωμάτων λόγω αναρτήσεως προστατευόμενων φωτογραφιών σε διαδικτυακό ιστότοπο προσβάσιμο στην περιφέρειά του. Το δικαστήριο αυτό είναι αρμόδιο να κρίνει μόνον επί της ζημίας που προκλήθηκε εντός του κράτους μέλους όπου έχει την έδρα του."

Εφ' όσον μία ιστοσελίδα παρουσιάζει παράνομα στο κοινό μια φωτογραφία [ή οποιοδήποτε άλλο έργο με την έννοια του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας], τότε ζημία του δικαιούχου επέρχεται σε κάθε κράτος μέλος, στο οποίο υπάρχει πρόσβαση στην εν λόγω ιστοσελίδα. Γίνεται επομένως αντιληπτό ότι σε περιπτώσεις αγωγής αποζημίωσης λόγω online προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ουδεμία σχέση έχει για τη διεθνή δικαιοδοσία των αστικών δικαστηρίων η ιθαγένεια ή ο τόπος εγκατάστασης του προσβολέα, το top level domain, το που βρίσκονται οι servers που φιλοξενούν την ιστοσελίδα ή το αν η ιστοσελίδα επιδιώκει να στοχεύσει το κοινό συγκεκριμένου κράτους. Αρκεί η διαπίστωση της δυνατότητας πρόσβασης στην ιστοσελίδα από συγκεκριμένο κράτος-μέλος.

Το δικαστήριο όμως μπορεί να επιδικάσει αποζημίωση μόνο ως προς τη ζημία που υπέστη ο δικαιούχος στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους μέλους, στο οποίο το Δικαστήριο έχει την έδρα του και όχι για την τυχόν συνολική του ζημία. Η ζημία κατακερματίζεται με αυτόν τον τρόπο και χωρίζεται σε τόσα κομμάτια όσα και τα κράτη από τα οποία υπήρχε πρόσβαση στην ιστοσελίδα. [Σημ: στην πιο πάνω αναφερόμενη απόφαση eDate Advertising το ΔικΕΕ δέχτηκε διαζευκτικά με το κριτήριο του επίκεντρου συμφερόντων και το κριτήριο της πρόσβασης, εφ' όσον ζητείται η ανόρθωση μόνο αυτής της ζημιάς που προκλήθηκε στο συγκεκριμένο κράτος-μέλος, στο έδαφος του οποίου έχει την έδρα του το δικαστήριο.] 

5. Κριτική αποτίμηση

Η υιοθέτηση του κριτηρίου της πρόσβασης για τον προσδιορισμό του τόπου επέλευσης της ζημίας που οδηγεί σε απονομή διεθνούς δικαιοδοσίας διευκολύνει το δίχως άλλο τους δικαιούχους στην επιδίωξη αποζημίωσης λόγω προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η πρόσβαση αποδεικνύεται ευκολότερα σε σχέση με τη στόχευση συγκεκριμένου κοινού κράτους-μέλους ή την ύπαρξη του επίκεντρου των συμφερόντων σε αυτό. Οι δικαιούχοι έχουν επίσης ευχέρεια να επιλέξουν, δεδομένης της διασυνοριακότητας του internet, το δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους, στο οποίο συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερο βαθμό τα συμφέροντά τους, στο οποίο έχουν υποστεί τη μεγαλύτερη ζημία ή στο οποίο, λόγω του ουσιαστικού δικαίου, δικαιούνται τη μεγαλύτερη αποζημίωση κοκ. Από την άλλη μία τέτοια λύση μπορεί να οδηγήσει σε forum shopping. Ο δε εδαφικός κατακερματισμός της ζημίας δημιουργεί το πρόβλημα της ουσιαστικής αδυναμίας να διεκδικηθεί αποζημίωση για το σύνολο της ζημίας, αφού θα πρέπει να ασκηθούν τόσες αγωγές, όσα και τα ευρωπαϊκά κράτη στα οποία υπήρχε πρόσβαση στην προσβάλλουσα ιστοσελίδα. Δυσχερής θα είναι επίσης ο υπολογισμός της αποζημίωσης για τη ζημία που επήλθε μόνο σε συγκεκριμένο κράτος. Σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο πάντως η αποζημίωση δεν μπορεί να είναι κατώτερη από το διπλάσιο της αμοιβής που συνήθως ή κατά νόμο καταβάλλεται για το είδος της εκμετάλλευσης που έκανε χωρίς την άδεια ο υπόχρεος [α. 65 παρ. 2 ν.2121/1993]. Έτσι, αν υποτεθεί ότι διεθνή δικαιοδοσία έχουν τα ελληνικά δικαστήρια, θα πρέπει να διαπιστωθεί, τι αντίτιμο θα οφειλόταν για την περιορισμένη εδαφικώς στην Ελλάδα χρήση του έργου. Τέλος υπάρχει ο κίνδυνος έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων από δικαστήρια διαφορετικών κρατών μελών, την αποτροπή του οποίου στοχεύει ο Κανονισμός. Ο Γενικός Εισαγγελέας, Pedro Cruz Villalon, στην πρότασή του, είχε διαφωνήσει ρητώς με την υιοθέτηση του κριτηρίου της πρόσβασης. Αντ' αυτού πρότεινε την απονομή διεθνούς δικαιοδοσίας στα δικαστήρια του κράτους-μέλους που συνέβη το ζημιογόνο γεγονός [εν προκειμένω στα γερμανικά δικαστήρια], τα οποία θα μπορούν να επιδικάσουν αποζημίωση για το σύνολο της προκληθείσας ζημίας και όχι μόνο γι' αυτό της το τμήμα, το οποίο επήλθε στο έδαφος του κράτους-μέλους της έδρας τους. Το ΔικΕΕ δεν ακολούθησε την πρότασή του.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

ΔικΕΕ: Η Ryanair δικαιούται να απαγορεύει την εμφάνιση των πτήσεών της σε flight booking sites

Με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/9 ΕΚ σχετικά με την προστασία των βάσεων δεδομένων ασχολήθηκε τo ΔικΕΕ στην πρόσφατη απόφασή του C-30/14 Ryanair.

 photo byTrevino under CC -BY-NC-SA 2.0 License

photo byTrevino under CC -BY-NC-SA 2.0 License

Η ολλανδική εταιρία PR Aviation BV λειτουργεί διαδικτυακή υπηρεσία σύγκρισης τιμών και απ' ευθείας αγοράς εισιτηρίων low cost αεροπορικών εταιριών, παρακάμπτοντας έτσι τα e-shops των αερομεταφορέων [υπηρεσία παρόμοια με το γνωστό skyscanner ή το ελληνικό airtickets]. Για να παρουσιάσει αποτελέσματα μετά από αναζήτηση των ενδιαφερόμενων επιβατών η ιστοσελίδα της PR Aviation συνδέεται αυτόματα με τις ιστοσελίδες των αερομεταφορέων και αντλεί από αυτές τα στοιχεία των πτήσεων. Οι πελάτες έχουν τη δυνατότητα να κλείσουν αεροπορικά εισιτήρια πληρώνοντας προμήθεια. Η Raynair στράφηκε εναντίον της PR Aviation ενώπιον των ολλανδικών δικαστηρίων ζητώντας παράλειψη αυτής της πρακτικής στο μέλλον και αποζημίωση. Το αίτημα της Ryanair στηρίχθηκε τόσο στις διατάξεις περί προστασίας των βάσεων δεδομένων όσο και στο περιεχόμενο των όρων χρήσης της ιστοσελίδας της, σύμφωνα με το οποίο ενέργειες σαν αυτές της PR Aviation απαγορεύονται. 

Βάση δεδομένων σύμφωνα με τον ορισμό της οδηγίας 96/9 είναι η συλλογή έργων, δεδομένων ή άλλων ανεξάρτητων στοιχείων, διευθετημένων κατά συστηματικό ή μεθοδικό τρόπο και ατομικώς προσιτών με ηλεκτρονικά μέσα ή κατ' άλλον τρόπο. Προστασία των βάσεων δεδομένων μπορεί να υπάρχει με δύο τρόπους:

1. Ως έργο πνευματικής ιδιοκτησίας όταν η βάση δεδομένων παρουσιάζει την απαραίτητη πρωτοτυπία, η οποία απαιτείται γενικώς για όλα τα έργα που θεωρούνται εξ αυτού του λόγου έργα πνευματικής ιδιοκτησίας [αα. 3 ως 6 οδηγίας]. Τέτοια πρωτοτυπία υπάρχει -σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο- όταν η επιλογή ή η διευθέτηση του περιεχομένου της βάσης δεδομένων παρουσιάζει δημιουργικό ύψος και στατιστική μοναδικότητα. 

2. Με το sui generis δικαίωμα του κατασκευαστή βάσης δεδομένων [αα. 7 ως 11 οδηγίας]. Πρόκειται για ένα ειδικής φύσης δικαίωμα που δίνει στον κατασκευαστή απόλυτη εξουσία πάνω σε μία βάση δεδομένων, η οποία δεν παρουσιάζει πρωτοτυπία υπό την έννοια του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας [έτσι πχ δεν παρουσιάζει πρωτοτυπία ένας απλός αλφαβητικός τηλεφωνικός κατάλογος]. Αντί πρωτοτυπίας το κριτήριο για την απονομή του δικαιώματος είναι η ύπαρξη ουσιώδους ποιοτικής ή ποσοτικής επένδυσης στη διαδικασία απόκτησης, ελέγχου ή παρουσίασης του περιεχομένου της βάσης δεδομένων [στο παράδειγμα του τηλεφωνικού καταλόγου, η επένδυση θα συνίσταται στον κόπο, τον χρόνο και το κόστος του να καταγραφούν όλοι οι κάτοικοι μιας περιοχής και οι τηλεφωνικοί τους αριθμοί]. Αντιλαμβανόμενος την αντικειμενική δυσκολία να χαρακτηρίζεται μια βάση δεδομένων από πρωτοτυπία ο ευρωπαίος νομοθέτης επέλεξε να προστατεύσει τις επενδύσεις για τη δημιουργία βάσεων δεδομένων με ειδικό αποκλειστικό δικαίωμα. Τα ζητήματα που προκύπτουν από τη ρύθμιση περί sui generis δικαιώματος είναι αρκετά, δεδομένου όμως ότι δεν σχετίζονται άμεσα με την υπόθεση θα παραληφθούν επί του παρόντος [οι φιλομαθείς παραπέμπονται εδώ].

Βάσει δε των άρθρων 6 παρ. 1 και 8 της οδηγίας ο νόμιμος χρήστης της βάσης δεδομένων -είτε αυτή προστατεύεται ως έργο πνευματικής ιδιοκτησίας είτε μέσω του sui generis δικαιώματος- δικαιούται υπό προϋποθέσεις να προβαίνει σε χρήση αυτής χωρίς την άδεια του δικαιούχου. Επιπλέον σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας συμβατικές ρυθμίσεις αντίθετες με τα άρθρα 6 παρ. 1 και 8 είναι άκυρες υπό την έννοια ότι ο νόμιμος χρήστης της βάσης δεν μπορεί να παραιτηθεί από αυτό το δικαίωμα ελεύθερης χρήσης. 

Γιατί αναφέρονται όλα αυτά; Μα γιατί οι παραπάνω όροι χρήσης στην ιστοσελίδα της Ryanair κάνουν ακριβώς αυτό, περιορίζουν δηλαδή  τα δικαιώματα ελεύθερης χρήσης υπέρ των νόμιμων χρηστών που προβλέπονται στα άρθρα 6 παρ. 1 και 8. Το περιεχόμενο των επίμαχων όρων έχει ως εξής:

"2. Αποκλειστικό διαδικτυακό κανάλι διανομής. Ο ιστότοπος αυτός αποτελεί τον μοναδικό ιστότοπο με εξουσιοδότηση να πωλεί πτήσεις της Ryanair, είτε μεμονωμένα είτε ως μέρος ενός πακέτου. Οι ιστότοποι σύγκρισης τιμών μπορούν να υποβάλουν αίτηση για τη σύναψη γραπτής συμφωνίας με την Ryanair για Άδεια Εκμετάλλευσης, η οποία θα παρέχει στους εν λόγω ιστότοπους πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τις τιμές, τις πτήσεις και τα δρομολόγια της Ryanair με μοναδικό σκοπό τη σύγκριση τιμών.

3. Επιτρεπόμενη χρήση. Απαγορεύεται να χρησιμοποιείτε αυτόν τον ιστότοπο για σκοπό που δεν είναι αποκλειστικά προσωπικός και μη εμπορικός. Απαγορεύεται η χρήση οποιουδήποτε αυτοματοποιημένου συστήματος ή λογισμικού για την εξαγωγή δεδομένων από τον παρόντα ιστότοπο για εμπορικούς σκοπούς («screen scraping»). Η Ryanair διατηρεί το δικαίωμα να λάβει οποιαδήποτε μέτρα θεωρεί αναγκαία, περιλαμβανομένης της δικαστικής δίωξης χωρίς περαιτέρω προειδοποίηση, σε σχέση με οποιαδήποτε μη εξουσιοδοτημένη χρήση του παρόντος ιστότοπου."

Αν μία τέτοια συμβατική πρόβλεψη απαγορεύεται ρητώς με βάση την οδηγία, για ποιό λόγο έφτασε η υπόθεση μέχρι το ΔικΕΕ; Ο λόγος είναι ότι το ολλανδικό εφετείο έκρινε ότι τα στοιχεία πτήσεων της Ryanair -ως βάση δεδομένων- δεν μπορούν να τύχουν προστασίας ούτε μέσω του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ούτε μέσω του sui generis δικαιώματος. Τέθηκε λοιπόν -από το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της Ολλανδίας- το ερώτημα, αν το αναγκαστικό δίκαιο του άρθρου 15 της οδηγίας 96/9, η απαγόρευση δηλαδή συμβατικού περιορισμού της προβλεπόμενης από την οδηγία ελεύθερης χρήσης των βάσεων δεδομένων από τους νόμιμους χρήστες τους, βρίσκει εφαρμογής και επί μη προστατευόμενων βάσεων δεδομένων. Προσκρούουν οι όροι της ιστοσελίδας της Ryanair στα άρθρα 6 παρ. 1, 8 και 15 της οδηγίας; 

Η απάντηση είναι αρνητική. Το πόρισμα του ΔικΕΕ συνοψίζεται ως εξής:

Η οδηγία 96/9/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 1996, σχετικά με τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων, έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται σε βάση δεδομένων η οποία δεν προστατεύεται δυνάμει της οδηγίας αυτής ούτε βάσει του δικαιώματος του δημιουργού ούτε βάσει του δικαιώματος ειδικής φύσεως, με αποτέλεσμα τα άρθρα 6, παράγραφος 1, 8 και 15 της εν λόγω οδηγίας να μην εμποδίζουν τον δημιουργό μιας τέτοιας βάσεως δεδομένων να θέσει συμβατικούς περιορισμούς στη χρήση της από τρίτους, με την επιφύλαξη του ισχύοντος εθνικού δικαίου.

Η απόφαση του Δικαστηρίου δεν ξενίζει. Για την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας δεν αρκεί η ύπαρξη μιας οποιασδήποτε βάσης δεδομένων αλλά απαιτείται να υπάρχει βάση δεδομένων που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής είτε των διατάξεων περί προστασίας με την πνευματική ιδιοκτησία είτε των διατάξεων περί sui generis δικαιώματος. Ο απόλυτος και αποκλειστικός [έναντι κάθε τρίτου] χαρακτήρας της προστασίας που προσφέρει η οδηγία στο δικαιούχο δικαιωμάτων επί βάσεως δεδομένων αντισταθμίζεται από το νομοθετικό περιορισμό αυτών προς όφελος της ολότητας. Η επέκταση του νομοθετικού αυτού περιορισμού και επί βάσεων δεδομένων που δεν χαίρουν απόλυτης και αποκλειστικής προστασίας δεν δικαιολογείται. Ο δημιουργός μη προστατευόμενης βάσης δεδομένων μπορεί να απαγορεύσει συμβατικά τη χρήση της από τρίτους. Η απαγόρευση όμως αυτή δεν έχει απόλυτο χαρακτήρα λόγω της αρχής της σχετικότητας των συμβατικών ενοχών. Έτσι απέναντι στον χρήστη που δεν δεσμεύεται συμβατικά [επειδή εν προκειμένω απέκτησε πρόσβαση στη βάση δεδομένων, όχι με επίσκεψη στην ιστοσελίδα της Ryanair αλλά με άλλο τρόπο] η Ryanair δεν έχει την πιο πάνω προστασία.

Μετά την απόφαση του Δικαστηρίου -και με δεδομένο ότι η κρίση του εφετείου περί μη προστασίας της βάσης δεδομένων δεν θα αναιρεθεί- το ζήτημα τοποθετείται στο πεδίο του δικαίου των συμβάσεων. Αν γίνει δεκτό ότι η αυτοματοποιημένη σύνδεση της ιστοσελίδας της PR Aviation με αυτή της Ryanair έχει σαν αποτέλεσμα τη σύναψη έγκυρης σύμβασης ανάμεσά τους, η δεσμευτικότητα των επίμαχων συμβατικών ρητρών θα κριθεί με βάση το ιρλανδικό δίκαιο, το οποίο ορίζεται ως εφαρμοστέο στους όρους χρήσης και από τα ιρλανδικά δικαστήρια τα οποία ορίζονται ως έχοντα διεθνή δικαιοδοσία [υπενθυμίζεται ότι η διαδικασία εκκρεμεί ενώπιον των ολλανδικών δικαστηρίων, τα οποία δεν έχουν διεθνή δικαιοδοσία να κρίνουν αξιώσεις εκ των συμβατικών όρων χρήσης της ιστοσελίδας της Ryanair. Βλ. αντίστοιχα ΜΠρΑθ (ασφ) 10053/2013, όπου προέκυψε το ίδιο ζήτημα σε αίτηση κατά του facebook]  

Παραμένει όμως αναπάντητο ένα βασικό ερώτημα: Δεδομένου ότι η πρακτική της PR Aviation αυξάνει τις κρατήσεις πτήσεων, δηλαδή τα έσοδα της Ryanair, τι εξυπηρετεί η απόπειρα δικαστικής απαγόρευσής της; Κάθε άποψη δεκτή.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Πρέπει οι πάροχοι Internet να μπλοκάρουν πειρατικά sites? Νέα απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών

Η υποχρέωση των παρόχων internet για λήψη τεχνικών μέτρων, τα οποία θα καθιστούν ανέφικτη την πρόσβαση χρηστών του internet σε ιστοσελίδες με πειρατικό περιεχόμενο (blocking orders), είναι ένα από τα πλέον επίκαιρα και αμφιλεγόμενα ζητήματα στο χώρο της πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι δικαιούχοι προστατευόμενων έργων παγκοσμίως προσπαθούν να απαγορεύσουν την πρόσβαση σε ιστοσελίδες από τις οποίες γίνεται παράνομη διάδοση των έργων τους, κάνοντας χρήση των εργαλείων που προσφέρει κάθε έννομη τάξη. Ο ελληνικός νόμος 2121/1993 στο άρθρο 64Α [αποτέλεσμα της ενσωμάτωσης του άρθρου 8 παρ. 3 της οδηγίας Infosoc στην ελληνική έννομη τάξη] δίνει τη δυνατότητα στους δικαιούχους να ζητήσουν τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά των διαμεσολαβητών, οι υπηρεσίες των οποίων χρησιμοποιούνται από τρίτο για την προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού ή συγγενικού δικαιώματος.

Στα πλαίσια αυτά 5 οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων (Grammo, Αθηνά, ΟΣΔΕΛ, ΑΕΠΙ και ΕΠΟΕ) με αιτήσεις τους στο δικαστήριο ζήτησαν να υποχρεωθούν οι καθ'ων πάροχοι internet να απαγορεύουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες με την αιτιολογία ότι αυτές προβαίνουν σε παράνομη διάθεση στο κοινό προστατευόμενων από αυτούς έργων. Το δικαστήριο προχώρησε σε συνεκδίκαση των αιτήσεων λόγω συνάφειας ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι στη δίκη άσκησε πρόσθετη παρέμβαση υπέρ των ΟΣΔ και ο Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Η με αριθμό 13478/2014 απόφαση εκδόθηκε προ ολίγων ημερών, είναι διαθέσιμη (ακαθαρόγραφη) στην ιστοσελίδα void.gr και παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. 

Στις 49 σελίδες της η απόφαση ασχολείται αναλυτικά με τα ζητήματα που προκύπτουν από τη χρήση και διάδοση έργων στο διαδίκτυο, εξηγεί ποια είναι η νομική θέση και η ευθύνη των παρόχων internet, εξειδικεύει τις τεχνικές διαδικασίες μετάδοσης δεδομένων στο internet και αναλύει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να προσβάλλονται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στο online περιβάλλον. Καταλήγει δε σε απόρριψη των αιτήσεων κάνοντας στάθμιση ανάμεσα στα συμφέροντα των δικαιούχων και στα συμφέροντα των παρόχων internet αλλά και των χρηστών επί τη βάσει των ατομικών ελευθεριών και της συνταγματικά προβλεπόμενης αρχής της αναλογικότητας. Τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της απόφασης είναι τα ακόλουθα:

1. Αναλύεται διεξοδικά γιατί από το συνδυασμό των των διατάξεων των ν.2121/1993, ΠΔ 131/2003, ν. 3471/2006, ΠΔ 42/2005 και ν. 2225/1994 δεν είναι δυνατή η αίτηση και λήψη των στοιχείων σύνδεσης ενός χρήστη στο διαδίκτυο από την εταιρία που του παρέχει σύνδεση (βλ. σχετικά εδώ). Πώς δηλαδή η νομοθεσία περί προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και περί απορρήτου των επικοινωνιών απενεργοποιεί το δικαίωμα των δικαιούχων να πληροφορούνται την ταυτότητα των προσώπων που πιθανόν προσβάλλουν τα δικαιώματά τους στο online περιβάλλον. 

2. Γίνεται νομική αξιολόγηση των εννοιών hyperlinking, framing και browsing χωρίς όμως να αναφέρονται και να λαμβάνονται υπόψη οι αποφάσεις του ΔικΕΕ Svensson, Bestwater (βλ. αναλ. εδώ) και Meltwater, οι οποίες αφορούν κατ΄ αντιστοιχία στα θέματα αυτά. Και ενώ στην περίπτωση του browsing η άποψη του δικαστηρίου δεν απέχει από αυτή του ΔικΕΕ [το browsing συνεπάγεται προσωρινή, επιτρεπόμενη σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 1 της οδηγίας Infosoc, αναπαραγωγή] στο θέμα του hyperlinking και του framing υιοθετεί μία άποψη [είναι πράξεις αδιάφορες ως προς το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας-δεν συνεπάγονται ούτε αναπαραγωγή ούτε παρουσίαση στο κοινό], η οποία παρά την ορθότητά της, δεν ακολουθήθηκε από το ΔικΕΕ [σύμφωνα με το οποίο οι πράξεις αυτές συνεπάγονται παρουσίαση του έργου στο κοινό, παραβιάζουν όμως τα δικαιώματα του δημιουργού μόνο όταν το κοινό αυτό είναι "νέο", όταν δηλαδή δεν είχε ληφθεί υπόψη από τον δικαιούχο κατά την αρχική παρουσίαση του έργου στο κοινό]. Σημειωτέον ότι και οι τρεις αυτές αποφάσεις έχουν δημοσιευθεί από το ΔικΕΕ σε χρόνο αρκετά προγενέστερο της έκδοσης της απόφασης.   

3. Το αίτημα μπλοκαρίσματος των ιστοσελίδων απορρίπτεται ως αντιβαίνον "στην αρχή της αναλογικότητας και στο απαραβίαστο (α) της ελευθερίας της πληροφόρησης (άρθρο 5 α παρ. 1 Σ), (β) του δικαιώματος συμμετοχής στην κοινωνία της πληροφορίας (άρθρο 5 α παρ. 2 Σ), ως αναγκαίας προϋπόθεσης για την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων στην κοινωνική, πολιτική, και οικονομική ζωή καθώς και για την με ουσιαστικό τρόπο ενάσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους, (γ) του δικαιώματος προστασίας από τη συλλογή, επεξεργασία και χρήση των προσωπικών δεδομένων (άρθρο 9 α Σ), (δ) του απορρήτου της ελεύθερης ανταπόκρισης και επικοινωνίας (άρθρο 19 Σ)". Το περιεχόμενο των αρχών και ελευθεριών αυτών, το οποίο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διδακτορικών διατριβών, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να αναλυθεί με το παρόν. Αρκετά συνοπτικά και σε συνδυασμό με τα γενικώς αναφερόμενα στο σκεπτικό της απόφασης:

Το βασικό επιχείρημα του δικαστηρίου είναι ότι με την εφαρμογή του αιτούμενου μέτρου (blocking) αποκλείεται η πρόσβαση σε ιστοσελίδες ή υπηρεσίες, οι οποίες μπορεί να περιέχουν ή να διανέμουν πειρατικό περιεχόμενο αλλά όχι μόνο τέτοιο. Ειδικότερα ότι μπορεί μέσω αυτών να παρέχεται πρόσβαση σε ελεύθερες πληροφορίες ή να διαμοιράζονται αρχεία, χωρίς να παραβιάζονται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, είτε γιατί αυτά δεν περιλαμβάνουν έργα με τη νομική έννοια του όρου είτε γιατί η χρονική διάρκεια προστασίας τους έχει λήξει είτε γιατί ο διαμοιρασμός τους είναι νόμιμος (πχ με άδεια creative commons). Ο αποκλεισμός αυτός συνιστά σύμφωνα με το δικαστήριο περιορισμό του δικαιώματος στην ελευθερία της πληροφόρησης και στη συμμετοχή στην κοινωνία της πληροφορίας, περιορισμός που δεν δικαιολογείται από την ύπαρξη δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και δεν υπακούει στην αρχή της αναλογικότητας. Λέει η απόφαση στη σελ. 22: "Τεχνολογικές παρεμβάσεις στην κοινωνία της πληροφορίας με τις οποίες πάροχοι πρόσβασης διακόπτουν ή υποβαθμίζουν σημαντικά την παροχή υπηρεσιών μέσω των δικτύων τους, οι οποίες παρεμβάσεις μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε διακοπή πρόσβασης σε υπηρεσίες (πχ p2p) ή σε περιεχόμενο (πχ ιστοσελίδες ή συνολικά ιστότοπους) [...] θα πρέπει να κρίνονται συλλήβδην ασύμβατες με την ελληνική έννομη τάξη [...]". Συνεχίζει "Διάφορη είναι η νομική αξιολόγηση των περιπτώσεων που επί τη βάσει της δικαστικής απόφασης πάροχοι [...] υποχρεώνονται να διακόψουν την πρόσβαση σε ειδικά ορισμένο δικτυακό περιεχόμενο [...]. Τέτοιες περιπτώσεις αφορούν τη διακοπή πρόσβασης σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες ορισμένου ιστοτόπου". Και καταλήγει "Είναι όμως αμφιλεγόμενη η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας δικαστικής προστασίας [...] δεδομένου ότι οι ιστοσελίδες στις οποίες τυχόν διακόπτεται με τέτοιο τρόπο η πρόσβαση μπορούν άμεσα να αντιγράφονται και να μεταφέρονται αλλού". 

Είναι προφανές ότι το δικαστήριο απορρίπτει στην ουσία συνολικά το δικαστικό μέσο του blocking order. Αυτό μπορεί να είναι νόμιμο μόνο κατ΄ εξαίρεση, σε κάθε περίπτωση όμως θα είναι αναποτελεσματικό (κάνει άραγε το δικαστήριο και σε αυτό το σημείο έμμεση νύξη στην αρχή της αναλογικότητας;)

4. Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι το δικαστήριο, ενώ βασίζει την απόρριψη του αιτήματος στην στάθμιση θεμελιωδών δικαιωμάτων, ακολουθώντας επί της ουσίας την απόφαση Sabam του ΔικΕΕ, παραλείπει να αναφέρει την απόφαση Telekabel του ΔικΕΕ, η οποία δημοσιεύθηκε στις 24 Μαρτίου 2014, και η οποία αφορά το ίδιο θέμα, υπό ποιες προϋποθέσεις δηλαδή αντιτίθεται σε αναγνωρισμένα από το ενωσιακό δίκαιο θεμελιώδη δικαιώματα δικαστική διάταξη με την οποία πάροχος internet υποχρεώνεται να αποκλείσει την πρόσβαση σε ιστότοπο. 

Σημειώνεται ότι η απόφαση είναι contra στην 4658/2012 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε μετά από αίτηση ΟΣΔ και διέταξε τον αποκλεισμό 2 ιστοσελίδων. Στην συγκεκριμένη απόφαση γίνεται εκτενής αναφορά στους λόγους για τους οποίους, κατά την κρίση του δικαστηρίου, η λήψη του συγκεκριμένου μέτρου δεν παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Τι θα γίνει όταν το Mein Kampf πέσει στο public domain;

 By Adam Jones, Ph.D. (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

By Adam Jones, Ph.D. (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

Τι συμβαίνει όταν η απαγόρευση έκδοσης της Βίβλου του ναζισμού στηρίζεται κατά βάση σε ένα θεσμό του ιδιωτικού δικαίου όπως η πνευματική ιδιοκτησία; Αυτό το ερώτημα θα πρέπει να απαντηθεί μετά τις 31.12.2015, όταν δηλαδή το Mein Kampf πέσει στο public domain.

Μετά τον πόλεμο η λειτουργία του ναζιστικού εκδοτικού οίκου Franz Eher Verlag, που εξέδιδε το βιβλίο, απαγορεύτηκε. Η περιουσία του εκδοτικού οίκου -μαζί και τα εκδοτικά δικαιώματα επί των βιβλίων- μεταβιβάστηκε αναγκαστικά στο κρατίδιο της Βαυαρίας. Σε μία προσπάθεια να ανακόψει την περαιτέρω διάδοση των ιδεών του ναζισμού το κρατίδιο, ως φορέας των σχετικών αποκλειστικών δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, απαγόρευσε την αναπαραγωγή και διανομή του βιβλίου. Το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρήθηκε πρόσφορο μέσο. Η εξουσία απαγόρευσης έκδοσης αναγνωρίζεται χωρίς διατυπώσεις στην συντριπτική πλειοψηφία των κρατών παρέχοντας έτσι στο κρατίδιο της Βαυαρίας το νομικό οπλοστάσιο για την επιβολή της παγκοσμίως [για τις προσπάθειες που έκανε το κρατίδιο της Βαυαρίας να απαγορεύσει την κυκλοφορία του βιβλίου εκτός Γερμανίας βλ. εδώ.]   

Η απαγόρευση όμως αυτή δεν θα μπορούσε να διαρκέσει για πάντα. Ο λόγος είναι ότι, σύμφωνα με γενική αρχή, η ισχύς της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι χρονικά περιορισμένη. Έτσι στη Γερμανία -όπως και στην Ελλάδα- διαρκεί όσο η ζωή του δημιουργού και εβδομήντα χρόνια μετά το θάνατό του, τα οποία υπολογίζονται από την 1η Ιανουαρίου του έτους, το οποίο έπεται του θανάτου του δημιουργού. [Σημειώνεται ότι το χρονικό διάστημα αυτό μπορεί να ποικίλει από χώρα σε χώρα λόγω της ισχύουσας στο δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας αρχής της εδαφικότητας.] Ο Χίτλερ πέθανε το 1945 επομένως από την Πρωτοχρονιά του 2016 και έπειτα η εξουσία του κρατιδίου της Βαυαρίας να απαγορεύει την έκδοση του βιβλίου παύει. Η δημιουργία και πώληση αντιτύπων θα είναι ελεύθερη από τη σκοπιά του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας.

Σημαίνει αυτό ότι θα εμφανιστούν αντίτυπα του βιβλίου σε προθήκες γερμανικών βιβλιοπωλείων; [Όποιος έχει ζήσει στη Γερμανία καταλαβαίνει πόση αμηχανία θα προκαλούσε κάτι τέτοιο]. Μάλλον όχι καθώς μία τέτοια πράξη θα είναι μεν ελεύθερη από πλευράς πνευματικής ιδιοκτησίας πιθανότατα όμως θα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής ειδικών ποινικών νόμων που ισχύουν στη Γερμανία και που είναι διατυπωμένοι με τρόπο γενικό για να περιλαμβάνουν όσο το δυνατόν περισσότερες πράξεις που κατατείνουν είτε στην προπαγάνδα υπέρ αντισυνταγματικών οργανώσεων είτε στη διάδοση και υποκίνηση ρατσιστικού μίσους [άρθρα 86, 86a και 130 StGB]. Παρ' όλα αυτά και με σκοπό να υπάρχει μία υπεύθυνη εναλλακτική απέναντι σε εκδόσεις που σκοπό θα έχουν να υποστηρίξουν το ναζισμό η κυβέρνηση του κρατιδίου της Βαυαρίας αποφάσισε το 2012 να χρηματοδοτήσει με 500.000 ευρώ την έρευνα και συγγραφή μιας σχολιασμένης έκδοσης του βιβλίου, που θα εντοπίζει τις αδυναμίες και θα αποδομεί τα επιχειρήματα του Χίτλερ. Μετά από αντιδράσεις και παλινδρομήσεις αποφασίστηκε ότι η έκδοση αυτή θα κυκλοφορήσει το 2016 από το Ινστιτούτο Μοντέρνας Ιστορίας του Μονάχου.

Δύο ακόμα ενδιαφέροντα ζητήματα από πλευράς του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας:

1. Μπορεί να αναγνωρίζεται δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας σε ένα κείμενο με τόσο αποτροπιαστικό περιεχόμενο όπως το "Mein Kampf"; Η απάντηση είναι ναι. Το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας είναι αξιολογικά ουδέτερο. Εφ' όσον το δημιούργημα του πνεύματος διακρίνεται από πρωτοτυπία, του αναγνωρίζεται προστασία ανεξάρτητα από το "χρηστό" ή μη του περιεχομένου του. Η αρχή αυτή απηχεί την ελευθερία του λόγου και της τέχνης. [βλ. στο ελληνικό δίκαιο άρθ. 2 παρ. 4 ν.2121/1993:  "Η προστασία του παρόντος νόμου είναι ανεξάρτητη από την αξία και τον προορισμό του έργου, καθώς και από το γεγονός ότι το έργο προστατεύεται ενδεχομένως και από άλλες διατάξεις"].

2. Ο Χίτλερ είχε απαγορεύσει την πώληση μεταχειρισμένων αντιτύπων του βιβλίου στη Γερμανία. Είχε καταργήσει δηλαδή την θεμελιώδη στο δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας αρχή της ανάλωσης του δικαιώματος διανομής με την πρώτη πώληση του αντιτύπου [βλ. περισσότερα εδώ]. Ο λόγος προφανής. Ο Αδόλφος δεν εισέπραττε δικαιώματα από τη μεταπώληση των βιβλίων, πρόβλημα που λύθηκε με τις γνωστές δημοκρατικές διαδικασίες. 

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Αποσύρθηκε η τροπολογία για την άρση απορρήτου σε κακουργηματικές προσβολές πνευματικής ιδιοκτησίας

Δεν ψηφίστηκε τελικά η τροπολογία με την οποία δινόταν η δυνατότητα στο δικαστή να διατάξει την αποκάλυψη της ταυτότητας του χρήστη του διαδικτύου στον οποίο έχει αποδοθεί μία συγκεκριμένη διεύθυνση IP, από την οποία προήλθαν οι πράξεις που προσβάλλουν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και έχουν κακουργηματικό χαρακτήρα. Η τροπολογία σκοπό είχε να εμπλουτίσει το άρθρο 4 ν.2225/1994 περί άρσης απορρήτου επικοινωνιών για διακρίβωση εγκλημάτων, στο οποίο δεν αναφέρονται τα εγκλήματα του ν.2121/1993. Η διάταξη δεν θα αφορούσε τους απλούς χρήστες που "κατεβάζουν" ή διαμοιράζονται αρχεία για ιδιωτική χρήση και χωρίς σκοπό αποκόμισης κέρδους καθώς οι πράξεις αυτές δεν έχουν κακουργηματικό χαρακτήρα σύμφωνα με το ν.2121/1993.

Μετά από αντιδράσεις της αντιπολίτευσης αλλά και κάποιων κυβερνητικών βουλευτών ο υπουργός Πολιτισμού απέσυρε την διάταξη.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

Πηγή: Ναυτεμπορική

ΔικΕΕ C-419/13: Allposters - Τροποποίηση υλικού φορέα και ανάλωση δικαιώματος διανομής [UPDATE: Βγήκε η απόφαση]

Το δικαίωμα διανομής έχει την τιμητική του τον τελευταίο καιρό στο ΔικΕΕ. Μετά την εκκρεμή υπόθεση Dimensione Direct Sales, ο Γενικός Είσαγγελέας Pedro Cruz Villalón εξέδωσε την πρότασή του και για την υπόθεση C-419/13 Art & Allposters, η οποία αφορά κυρίως την έννοια της ανάλωσης του δικαιώματος διανομής. Στην πρόταση εξετάζονται παρεμπιπτόντως και τα δικαιώματα αναπαραγωγής και διασκευής/μετατροπής αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

 Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι του Ολλανδού ζωγράφου Johannes Vermeer. Τυπώστε αφίσες άφοβα, το έργο είναι πλέον στο public domain.

Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι του Ολλανδού ζωγράφου Johannes Vermeer. Τυπώστε αφίσες άφοβα, το έργο είναι πλέον στο public domain.

Η Pictoright είναι ολλανδική εταιρία συλλογικής διαχειρίσεως δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, και τα δικαιώματα των κληρονόμων διάσημων ζωγράφων. Με την ιδιότητά της αυτή άσκησε αγωγή κατά της Art & Allposters International B.V., η οποία εμπορεύεται αφίσες μέσω internet, υποστηρίζοντας ότι η τελευταία ενσωματώνει σε καμβά αφίσες με έργα ζωγράφων, που αυτή εκπροσωπεί, και τις διαθέτει προς πώληση, πράξη που απαιτεί την άδειά της, η οποία όμως δεν έχει ληφθεί. Ειδικότερα ότι παρά την παρασχεθείσα από αυτή άδεια για την αναπαραγωγή και διανομή των έργων υπό μορφή αφίσας, το δικαίωμα διανομής δεν έχει αναλωθεί, λόγω του ότι οι αφίσες δεν πωλούνται ως έχουν αλλά αφού υποστούν μετατροπή (ενσωμάτωση σε καμβά με χημική μέθοδο). Ενόψει αυτών το βασικό ερώτημα που τέθηκε στο ΔικΕΕ από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας (Hoge Raad) συνοψίζεται στο κατά πόσο η άδεια για την πώληση των έργων σε αφίσα καλύπτει και την πώληση του καμβά που ενσωματώνει την αφίσα. Με άλλα λόγια αν η ανάλωση του δικαιώματος διανομής δεν καλύπτει την πώληση των καμβάδων.

Εντελώς επιγραμματικά ας αναφερθεί ότι η ανάλωση δικαιώματος διανομής, όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 4. παρ. 2 της Οδηγίας 29/2001 και στο άρθρο 3 παρ.1 περ. δ' ν.2121/1993, έχει την έννοια ότι από τη στιγμή που ο δικαιούχος θέσει ο ίδιος ή επιτρέψει σε τρίτο την πώληση αντιγράφων των έργων του, αποξενώνεται από την εξουσία να απαγορεύσει την περαιτέρω πώληση αυτών. Μετά την πρώτη πώληση (ή με οποιοδήποτε τρόπο μεταβίβαση της κυριότητας) δηλαδή του υλικού φορέα που ενσωματώνει το έργο, η περαιτέρω μεταβίβαση είναι ελεύθερη. Έτσι δεν χρειάζεται πχ την άδεια των δικαιούχων των δικαιωμάτων επί μουσικών έργων αυτός που εμπορεύεται μεταχειρισμένους δίσκους βινυλίου.

Ο Γενικός Εισαγγελέας υποστηρίζει ότι στην επίδικη περίπτωση δεν υπάρχει ανάλωση του δικαιώματος διανομής. Η θέση αυτή εκκινεί από το ότι η μετατροπή του υλικού φορέα είναι τόσο σημαντική ώστε επί της ουσίας να οδηγεί σε δημιουργία νέου πράγματος. Αν λοιπόν η άδεια έχει δοθεί για την πώληση του έργου υπό συγκεκριμένη ενσώματη μορφή (αφίσες), ανάλωση του δικαιώματος διανομής επέρχεται μόνο ως προς κάθε τέτοιο πράγμα και μόνο (για κάθε μία αφίσα ξεχωριστά δλδ) και όχι για άλλα πράγματα/υλικούς φορείς που ενσωματώνουν το έργο. Η  άδεια -άρα και η ανάλωση του δικαιώματος- διανομής μπορεί να αφορά συγκεκριμένους υλικούς φορείς μόνο. Εφ' όσον υπάρχει δημιουργία νέου πράγματος που ενσωματώνει το έργο, για την πώληση αυτού δεν έχει δοθεί άδεια ούτε υπάρχει ανάλωση. Η διανομή των ενσωματωμένων σε καμβά αφισών με έργα ολλανδών ζωγράφων απαιτεί εκ νέου άδεια της Pictoright. 

[Πριν καταλήξει σε αυτό το πόρισμα ο Εισαγγελέας διατυπώνει την άποψη ότι σύμφωνα με τη σωστή νομική υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών η ενσωμάτωση των αφισών στον καμβά συνιστά εκ νέου αναπαραγωγή των έργων, για την οποία απαιτείται η άδεια των δικαιούχων, άποψη που έχει φιλολογικό χαρακτήρα καθώς εκφεύγει των ερωτηθέντων.]

Σημειωτέον ότι η Pictoright έθεσε το θέμα επί τη βάσει της παραβίασης του δικαιώματος μετατροπής/διασκευής του έργου. Υποστήριξε δηλαδή ότι η παρανομία στην συμπεριφορά της allposters έγκειται στην χωρίς την άδειά της επέμβαση στη μορφή του έργου. Σύμφωνα με τον Γενικό Εισαγγελέα το δικαίωμα αυτό, το οποίο παρεμπιπτόντως δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο εναρμόνισης στο ευρωπαϊκό δίκαιο, αφορά το ίδιο το έργο και όχι τον υλικό του φορέα (στο ελληνικό δίκαιο βλ. άρθρο 3 παρ. 1 περ. γ' ν.2121/93). Η Αllposters με την ενέργειά της δεν αλλοιώνει, μετατρέπει διασκευάζει κλπ το ίδιο το έργο παρά μόνο το υλικό του υπόστρωμα. Έτσι η προβληματική επικεντρώθηκε στο δικαίωμα διανομής και όχι στο δικαίωμα μετατροπής. 

Τα αυθόρμητα ερωτήματα που δημιουργούνται στο γράφοντα είναι:

1. Μπορεί να θεωρηθεί η πράξη της Allposters αναπαραγωγή;

Αμφίβολο. Ως αναπαραγωγή εννοείται κατά κύριο λόγο η δημιουργία αντιγράφων από μία μήτρα, όχι η επικόλληση ήδη δημιουργηθέντων αντιγράφων σε άλλη επιφάνεια. Δεν υπάρχει πολλαπλασιασμός.

2. Ακόμα και αν η πράξη της Allposters οδηγεί σε δημιουργία νέου πράγματος, δικαιολογείται η θέση ότι δεν υπάρχει ανάλωση δικαιώματος διανομής, από τη στιγμή που μέσω της μετατροπής αυτής ματαιώνεται η πώληση του πράγματος, το οποίο ενσωματώνεται στον καμβά και για το οποίο έχει υπάρξει ανάλωση;

Δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιο προστατευόμενο συμφέρον της Pictoright, το οποίο να δικαιολογεί αυτή τη θέση. Ο αριθμός των αντιτύπων των έργων που τίθενται σε κυκλοφορία δεν αυξάνεται έτσι ώστε να ξεπερνά αυτά για τη διανομή των οποίων έχει δοθεί άδεια. 

3. Θα μπορούσε η τροποποίηση του υλικού φορέα να συνιστά προσβολή του δικαιώματος στην ακεραιότητα του έργου;

'Όσο δεν υπάρχει επέμβαση στο ίδιο το έργο δύσκολα μπορεί να γίνει λόγος για παραβίαση του δικαιώματος στην ακεραιότητα/στην εξουσία τροποποίησης. Ίσως αν αυτή η τροποποίηση οδηγούσε σε υποβάθμισή του θα μπορούσε να υποστηριχθεί μία τέτοια άποψη, ενόψει του άρθρου 4 παρ. 1 περ. γ' ν.2121/93, το οποίο αναγνωρίζει ηθικό δικαίωμα στο δημιουργό να απαγορεύει προσβολές οφειλομένες στις συνθήκες παρουσίασης του έργου στο κοινό.

4. Αποτελεί η πρόταση του Γενικού Εισαγγελέα επιχείρημα υπέρ της άποψης ότι ανάλωση μπορεί να υπάρξει μόνο σε διανομή ενσώματων και όχι ψηφιακών αγαθών;

Το ερώτημα αν το δικαίωμα διανομής και η ανάλωση αυτού μπορεί να εφαρμοστεί όχι μόνο στον αναλογικό αλλά και στον ψηφιακό κόσμο (για e-books, mp3's κλπ) απασχολεί αρκετά την επιστημονική κοινότητα και δεν έχει απαντηθεί ακόμα με σαφήνεια. Σχετικά έχει εκδοθεί η απόφαση UsedSoft, η οποία δέχεται υπό προϋποθέσεις ανάλωση του δικαιώματος διανομής όσον αφορά software. Δεδομένου ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δεν αφορά ψηφιακά αγαθά, δεν μπορεί να εξαχθεί τέτοιο συμπέρασμα. Το θέμα παραμένει εξ ίσου ανοικτό (και αμφιλεγόμενο). 

UPDATE: Το ΔικΕΕ εξέδωσε χτες (22.01.2015) την απόφαση για την υπόθεση Allposters. Το πόρισμα συνοψίζεται από το Δικαστήριο ως εξής: 

"Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας έχει την έννοια ότι ο κανόνας περί αναλώσεως του δικαιώματος διανομής δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία η αναπαραγωγή προστατευόμενου έργου, μετά τη διάθεσή του στο εμπόριο στην Ένωση με τη συγκατάθεση του κατόχου του δικαιώματος του δημιουργού, υποβλήθηκε σε διαδικασία αντικαταστάσεως του υλικού του φορέα, όπως η μεταφορά σε καμβά της επί χάρτινης αφίσας αναπαραγωγής, και διατέθηκε εκ νέου στην αγορά με τη νέα του μορφή."

Το Δικαστήριο δικαιώνει την Pictoright κάνοντας δεκτό το επιχείρημα το οποίο προέβαλλε η γαλλική κυβέρνηση που συμμετείχε στη διαδικασία, ότι η "αντικατάσταση του φορέα, όπως έγινε στην υπόθεση της κύριας δίκης, συνεπάγεται τη δημιουργία νέου αντικειμένου που ενσωματώνει την εικόνα του προστατευμένου έργου, ενώ η αφίσα, αυτή καθαυτή, παύει να υφίσταται. Η μετατροπή αυτή του αντιγράφου του προστατευμένου έργου η οποία καθιστά το αποτέλεσμα εγγύτερο του πρωτοτύπου είναι ικανή να αποτελέσει στην πραγματικότητα νέα αναπαραγωγή του έργου αυτού, κατά το άρθρου 2, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2001/29, το οποίο εμπίπτει στο αποκλειστικό δικαίωμα του δημιουργού και απαιτεί την άδειά του" [παρ. 43].  

Σύμφωνα λοιπόν με το Δικαστήριο η τροποποίηση του υλικού φορέα έργου για τον οποίο είχε αναλωθεί το δικαίωμα διανομής συνιστά νέα αναπαραγωγή του έργου για την οποία απαιτείται νέα άδεια.

Ο γράφων εξακολουθεί να έχει τις επιφυλάξεις του σε σχέση με την άποψη αυτή. Όπως αναφέρεται πιο πάνω στην ανάλυση επί της πρότασης του Γενικού Εισαγγελέα εγγενές στοιχείο της αναπαραγωγής είναι ο πολλαπλασιασμός του έργου. Στην επίδικη περίπτωση δεν υπάρχει πολλαπλασιασμός αλλά τροποποίηση του υλικού υποστρώματος ήδη αδειοδοτημένου αντιγράφου. Ακόμα και αν από καθαρά τεχνικής άποψης υφίσταται αναπαραγωγή συμπίπτει η πράξη αυτή με τη νομική έννοια της αναπαραγωγής; Εφ' όσον ματαιούται η εμπορική εκμετάλλευση των αφισών με την τροποποίησή τους σε καμβά, ποιό είναι το προστατευόμενο συμφέρον των δημιουργών; Ίσως αυτό μπορεί να εντοπισθεί στο γεγονός ότι μετά την ενσωμάτωση σε καμβά το αντίγραφο πωλείται σε μεγαλύτερη τιμή, χωρίς αυτή η διαφορά στην αξία να έχει υπολογιστεί κατά την παροχή της άδειας [σκ. 48].

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

ΔικΕΕ C-348/13 Bestwater: Νόμιμη(?) η ενσωμάτωση βίντεο από το youtube (framing)

 

Η εταιρία Bestwater, που εμπορεύεται φίλτρα νερού, είναι δικαιούχος των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί ενός βίντεο διάρκειας 2:08 με τίτλο "Die Realität". Στο βίντεο παρουσιάζονται οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για την υγεία από την μόλυνση του νερού.

Στην αγωγή που άσκησε κατά δύο προσώπων η Bestwater ισχυρίζεται ότι οι εναγόμενοι είχαν, χωρίς την προηγούμενη άδειά της, ενσωματώσει με την τεχνική του "framing" στις ιστοσελίδες τους το video, το οποίο ήταν δημοσιευμένο στο youtube, και ότι η πράξη αυτή παραβιάζει το δικαίωμά παρουσίασης του έργου στο κοινό. 

Η υπόθεση Bestwater έφτασε μέχρι το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της Γερμανίας (BGH). To BGH απέστειλε προδικαστικό ερώτημα στο ΔικΕΕ, το οποίο κλήθηκε να απαντήσει, αν η μέσω framing και χωρίς την άδεια του δικαιούχου ενσωμάτωση video που περιέχει προστατευόμενο περιεχόμενο, παραβιάζει το δικαίωμά του πνευματικής ιδιοκτησίας και πιο συγκεκριμένα το δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό, όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 3 της οδηγίας 29/2001.

Το δικαίωμα αυτό παρέχει στους δικαιούχους την εξουσία να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν “την παρουσίαση στο κοινό των έργων τους, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, καθώς και να καθιστούν προσιτά τα έργα τους στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση στα έργα αυτά, όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος”. Η χρήση των φράσεων “παρουσίαση” και “με οποιοδήποτε τρόπο” καταδεικνύει τη βούληση του νομοθέτη να προσδώσει στη διάταξη ένα κατά το δυνατόν ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Η επιπλέον, πέραν της παρουσίασης, εξειδίκευση της εξουσίας του δημιουργού να  απαγορεύει την πρόσβαση στα έργα του κατά τη βούληση οποιουδήποτε τρίτου, στοχεύει ειδικότερα στην κάλυψη των πράξεων στο internet, στο οποίο κατά κανόνα ο χρήστης εκκινεί αυτοβούλως τη διαδικασία πρόσβασης στο έργο. Η οποιαδήποτε πράξη εκμετάλλευσης προστατευόμενων έργων στο διαδίκτυο θα μπορούσε λόγω της ευρύτατης αυτής διατύπωσης να συνιστά πράξη που παραβιάζει το δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό.

Ο όρος framing χρησιμοποιείται για να αποδώσει τη διαδικασία σύμφωνα με την οποία σε ένα πλαίσιο (frame) ιστοσελίδας εμφανίζεται περιεχόμενο άλλης ιστοσελίδας, στην οποία οδηγεί υπερσύνδεσμος, ενώ το εκτός πλαισίου τμήμα της ιστοσελίδας παραμένει αμετάβλητο. Έτσι το video clip των υπέροχων Iron & Wine που εμφανίζεται ακριβώς από κάτω έχει ενσωματωθεί σε αυτό το blog με την τεχνική του framing, αντλώντας δηλαδή το περιεχόμενο του μέσω υπερσυνδέσμου από άλλη ιστοσελίδα (youtube.com)

 

Το ΔικΕΕ για να απαντήσει στο ερώτημα παρέπεμψε στην απόφαση Svensson, η οποία δημοσιεύθηκε στο χρονικό διάστημα μετά την υποβολή του προδικαστικού ερωτήματος για την υπόθεση Bestwater (αναλυτικός σχολιασμός της απόφασης Svensson από τον γράφοντα δημοσιεύθηκε στα Χρονικά Ιδιωτικού Δικαίου, Φεβρουάριος 2014, σελ. 135 επ). Σύμφωνα με την απόφαση Svensson, στην οποία γίνεται σαφής αναφορά και στο framing,  δεν συνιστά πράξη παρουσίασης στο κοινό το hyperlinking ή το framing προστατευόμενου περιεχομένου, αρκεί το περιεχόμενο αυτό να ήταν ήδη ελεύθερα προσβάσιμο, υπό την έννοια ότι με την ενέργεια του τρίτου δεν αποκτά πρόσβαση σε αυτό "νέο" κοινό. Νέο είναι το κοινό, το οποίο δεν ελήφθη υπόψη από τους δικαιούχους, όταν επέτρεψαν την αρχική παρουσίαση στο κοινό (βλ. αποφάσεις SGAEΟργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δημιουργών Θεατρικών και Οπτικοακουστικών Έργων, ITV Broadcasting).  Έτσι, αν το έργο έχει ήδη παρουσιαστεί στο κοινό από τον δικαιούχο του, πρέπει να διερευνηθεί, το κατά πόσο ο δικαιούχος είχε υπολογίσει ότι πρόσβαση σε αυτό θα αποκτήσει ο οποιοσδήποτε ή αν βούλησή του ήταν να περιορίσει την πρόσβαση σε συγκεκριμένο κοινό, αποκλείοντας έτσι οποιονδήποτε άλλο. Με τον τρόπο αυτό το Δικαστήριο αναζητεί επί της ουσίας τα πραγματικά αυτά περιστατικά, που καταδεικνύουν τη συναίνεση του δικαιούχου στην περαιτέρω παρουσίαση του έργου του, η οποία παρουσίαση, λόγω αυτής της -σιωπηρής- συναίνεσης, μπορεί να λάβει χώρα χωρίς την άδεια του δικαιούχου.

Αυτό λοιπόν που με ασφάλεια προκύπτει από την απόφαση Bestwater σε συνδυασμό με την απόφαση Svensson είναι ότι η ενσωμάτωση σε ιστοσελίδα video με προστατευόμενο περιεχόμενο είναι κατ' αρχήν νόμιμη, εφ' όσον το video είναι ήδη ανεβασμένο στο διαδίκτυο με τρόπο που το καθιστά προσβάσιμο σε όλους, όπως είναι ένα video στο youtube. Δεν διευκρινίζεται όμως αν τα παραπάνω ισχύουν μόνο στην περίπτωση που η αρχική διάθεση (εν προκειμένω το upload στο youtube) έγινε από το δικαιούχο ή και στην περίπτωση που έγινε από τρίτο χωρίς την άδεια του δικαιούχου. Από τη διάκριση σε "νέο" και μη κοινό προκύπτει το πρώτο. Αυτό δεδομένου ότι η παρανομία αίρεται λόγω της βούλησης του δικαιούχου να καταστήσει το έργο προσιτό σε αόριστο αριθμό προσώπων, χωρίς να αποκλείσει κάποιους. Η παρουσίαση του video μέσω framing, όταν το upload έγινε από τρίτο, θα γίνεται πάντα σε “νέο” κοινό και θα παραβιάζει το α. 3 της οδηγίας, αφού εξ ορισμού και λόγω του γεγονότος ότι η πρώτη παρουσίαση έγινε από πρόσωπο διαφορετικό του δικαιούχου, ο δικαιούχος δεν είχε λάβει υπόψη του, δεν είχε δηλαδή συναινέσει, να παρουσιαστεί το έργο του με αυτόν τον τρόπο σε κανέναν απολύτως χρήστη του internet. Αν όμως η ερμηνεία αυτή της απόφασης είναι ορθή, η ανασφάλεια δικαίου παραμένει. Ο χρήστης του internet που ενσωματώνει στην ιστοσελίδα του ένα video από το youtube θα πρέπει να είναι σίγουρος ότι αυτό έχει "ανέβει" από τον δικαιούχο των πνευματικών δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτό.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]    

 

 

 

Sony Pictures: Hacking κατά πειρατείας

Λίγες μόνο μέρες μετά την επίθεση hacking που δέχθηκε η Sony Pictures και η οποία οδήγησε στη δημοσιοποίηση από τους hackers ευαίσθητων εταιρικών μυστικών και στη διαρροή ακυκλοφόρητων ταινιών της, η εταιρία, σύμφωνα με δημοσίευμα της ιστοσελίδας recode.net αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τεχνικές και μεθόδους κυβερνοεπίθεσης που χρησιμοποιούνται ευρέως από hackers για να αποτρέψει την περαιτέρω διάδοση των ταινιών και τη συνακόλουθη προσβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που απορρέουν από αυτές.

Οι πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του το recode.net αναφέρουν ότι η Sony προσπαθεί να σταματήσει το downloading των ταινιών της με επιθέσεις τύπου "Denial of Service". Τέτοιες επιθέσεις έχουν σαν αποτέλεσμα την υπερφόρτωση του server της υπό επίθεση ιστοσελίδας με αποτέλεσμα τελικά η ιστοσελίδα να καθίσταται μη προσβάσιμη. Η επίθεση εκτελείται συνήθως από botnet, δηλαδή από δίκτυο υπολογιστών προσβεβλημένων με κακόβουλο λογισμικό, έτσι ώστε οι υπολογιστές να ελέγχονται εξ αποστάσεως από τον προσβολέα χωρίς να το γνωρίζουν οι ιδιοκτήτες τους. Οι υπολογιστές αποστέλλουν ταυτόχρονα στο server μεγάλο αριθμό αιτημάτων επικοινωνίας. Ο server δεν μπορεί να διαχειριστεί τον όγκο των αιτημάτων, το απόθεμα συνδεσιμότητάς του εξαντλείται και εξ αυτού του λόγου καθίσταται πολύ δυσχερές ή και αδύνατο να αποκτήσει κάποιος πρόσβαση στην ιστοσελίδα που αυτός φιλοξενεί.

 By Tom-b (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) or GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)], via Wikimedia Commons

By Tom-b (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) or GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)], via Wikimedia Commons

Είναι σαφές ότι η Sony με την ενέργειά της αυτή επικεντρώνει την προσπάθειά της να περιορίσει τη ζημία της από την διαρροή των ταινιών της σε πρακτικές ενέργειες, οι οποίες ομοιάζουν με αυτές των προσβολέων των δικαιωμάτων της. Είναι επίσης σαφές ότι αυτό συμβαίνει γιατί δεν έχουν αναπτυχθεί οι μηχανισμοί άμεσης καταπολέμησης τέτοιων ενεργειών προσβολής δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας μέσω internet, παρά το γεγονός ότι σε επίπεδο ουσιαστικού δικαίου τα δικαιώματα των δικαιούχων αναγνωρίζονται.  

Ανεξάρτητα όμως από τον τρόπο αντίδρασης, αναρωτιέται κανείς πόσες ιστοσελίδες θα πρέπει να "ρίξει" ο δικαιούχος, χρησιμοποιώντας οποιοδήποτε μέσο, νομικό ή μη, μέχρι να παύσει τελικά η παράνομη διακίνηση των έργων του, δεδομένου ότι η επαναφόρτωση αυτών σε άλλη ιστοσελίδα, με άλλο domain name και φιλοξενούμενη σε άλλο server είναι μία διαδικασία μάλλον εύκολη για τους προσβολείς των δικαιωμάτων.

Σημείωση: Για την ποινική αντιμετώπιση των ενεργειών hacking που μεταξύ άλλων έχουν σαν αποτέλεσμα υποκλοπή δεδομένων και επιθέσεις τύπου "Denial of Service" έχει ψηφιστεί η Οδηγία 2013/40/ΕΕ, για την οποία η προθεσμία ενσωμάτωσης στην εσωτερική έννομη τάξη των κρατών - μελών εκπνέει στις 4 Σεπτεμβρίου 2015.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

ΔικΕΕ C-516/13 Dimensione Direct Sales: Περιεχόμενο δικαιώματος διανομής - Πρόταση Γενικού Εισαγγελέα

Η Knoll International SpA είναι ιταλική εταιρία εμπορίας επίπλων, αποκλειστική δικαιούχος των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που απορρέουν από σχέδια επίπλων Bauhaus. Η Knoll άσκησε αγωγή κατά της Dimensione Direct Sales, επίσης ιταλικής εταιρίας, ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων, με την οποία ισχυρίζεται ότι η τελευταία κατά τα έτη 2005 και 2006 διαφήμισε και προσέφερε προς πώληση στη Γερμανία αντίγραφα των επίπλων επί των οποίων η ίδια έχει αποκλειστικά δικαιώματα, προσέβαλε δηλαδή το δικαίωμα διανομής της.

Το ανώτατο ακυρωτικό της Γερμανίας (BGH) απέστειλε ερώτημα στο ΔικΕΕ με το οποίο ζητά επί της ουσίας να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4 παρ. 1 της οδηγίας Infosoc έχει την έννοια ότι μπορεί να υπάρξει παραβίαση του δικαιώματος διανομής χωρίς να υπάρχει παράνομη μεταβίβαση κυριότητας επί αντιγράφων των προστατευόμενων έργων, μόνο λόγω της προσφοράς προς πώληση των αντιγράφων. Υπενθυμίζεται σε αυτό το σημείο ότι ως πράξη διανομής σύμφωνα με τη νομολογία του ΔικΕΕ έχει οριστεί η πράξη που συνεπάγεται μεταβίβαση της κυριότητας επί υλικού φορέα που ενσωματώνει το προστατευόμενο έργο.  

 Καρέκλα Bauhaus

Καρέκλα Bauhaus

Ο Γενικός Εισαγγελέας Pedro Cruz Villalón με την πρότασή του καταλήγει ότι για να υπάρξει παραβίαση του δικαιώματος διανομής δεν απαιτείται να διαπιστωθεί παράνομη πώληση αντιγράφων των προστατευόμενων έργων αλλά αρκεί να έχουν τελεστεί προπαρασκευαστικές της πώλησης πράξεις. Τέτοια προπαρασκευαστική πράξη είναι η μέσω ιστοσελίδας προσφορά προς πώληση των αντιγράφων. 

Εφ' όσον η άποψη αυτή ακολουθηθεί και από το Δικαστήριο θα πρόκειται για μία απόφαση προς όφελος των δικαιούχων, οι οποίοι δεν θα υποχρεούνται να αποδεικνύουν την εν τοις πράγμασι παράνομη πώληση αντιγράφων για να ζητήσουν έννομη προστασία αλλά θα αρκεί η απόδειξη του γεγονότος ότι ο υπαίτιος έχει προβεί σε πράξεις προσφοράς προς πώληση αντιγράφων, από τις οποίες προκύπτει σημαντική πιθανότητα να έχουν πραγματοποιηθεί ή να πραγματοποιηθούν πωλήσεις. Το δικαίωμα διανομής διευρύνεται κατ΄αυτόν τον τρόπο και περιλαμβάνει πράξεις που προηγούνται της πώλησης, ακόμα και αν αυτή δεν έλαβε χώρα τελικά.

Δυστυχώς ο Γενικός Εισαγγελέας κηρύσσει απαράδεκτο και δεν απαντάει στο πιο ενδιαφέρον ίσως ερώτημα που θέτει το BGH, αν δηλαδή το δικαίωμα διανομής προσβάλλουν όχι μόνο πράξεις προσφοράς προς πώληση αλλά και οι διαφημιστικές στον Τύπο πράξεις. Σχετικά θα μπορούσε βέβαια να αναρωτηθεί αν μπορεί να υπάρξει διαφημιστική ενέργεια χωρίς αυτή να συνοδεύεται από την με κάποιο τρόπο προσφορά προς πώληση των αντιγράφων, η οποία, αν γίνουν δεκτά τα ανωτέρω από το ΔικΕΕ, συνιστά παραβίαση του δικαιώματος διανομής.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]