Τι θα γίνει όταν το Mein Kampf πέσει στο public domain;

By Adam Jones, Ph.D. (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

By Adam Jones, Ph.D. (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

Τι συμβαίνει όταν η απαγόρευση έκδοσης της Βίβλου του ναζισμού στηρίζεται κατά βάση σε ένα θεσμό του ιδιωτικού δικαίου όπως η πνευματική ιδιοκτησία; Αυτό το ερώτημα θα πρέπει να απαντηθεί μετά τις 31.12.2015, όταν δηλαδή το Mein Kampf πέσει στο public domain.

Μετά τον πόλεμο η λειτουργία του ναζιστικού εκδοτικού οίκου Franz Eher Verlag, που εξέδιδε το βιβλίο, απαγορεύτηκε. Η περιουσία του εκδοτικού οίκου -μαζί και τα εκδοτικά δικαιώματα επί των βιβλίων- μεταβιβάστηκε αναγκαστικά στο κρατίδιο της Βαυαρίας. Σε μία προσπάθεια να ανακόψει την περαιτέρω διάδοση των ιδεών του ναζισμού το κρατίδιο, ως φορέας των σχετικών αποκλειστικών δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, απαγόρευσε την αναπαραγωγή και διανομή του βιβλίου. Το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρήθηκε πρόσφορο μέσο. Η εξουσία απαγόρευσης έκδοσης αναγνωρίζεται χωρίς διατυπώσεις στην συντριπτική πλειοψηφία των κρατών παρέχοντας έτσι στο κρατίδιο της Βαυαρίας το νομικό οπλοστάσιο για την επιβολή της παγκοσμίως [για τις προσπάθειες που έκανε το κρατίδιο της Βαυαρίας να απαγορεύσει την κυκλοφορία του βιβλίου εκτός Γερμανίας βλ. εδώ.]   

Η απαγόρευση όμως αυτή δεν θα μπορούσε να διαρκέσει για πάντα. Ο λόγος είναι ότι, σύμφωνα με γενική αρχή, η ισχύς της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι χρονικά περιορισμένη. Έτσι στη Γερμανία -όπως και στην Ελλάδα- διαρκεί όσο η ζωή του δημιουργού και εβδομήντα χρόνια μετά το θάνατό του, τα οποία υπολογίζονται από την 1η Ιανουαρίου του έτους, το οποίο έπεται του θανάτου του δημιουργού. [Σημειώνεται ότι το χρονικό διάστημα αυτό μπορεί να ποικίλει από χώρα σε χώρα λόγω της ισχύουσας στο δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας αρχής της εδαφικότητας.] Ο Χίτλερ πέθανε το 1945 επομένως από την Πρωτοχρονιά του 2016 και έπειτα η εξουσία του κρατιδίου της Βαυαρίας να απαγορεύει την έκδοση του βιβλίου παύει. Η δημιουργία και πώληση αντιτύπων θα είναι ελεύθερη από τη σκοπιά του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας.

Σημαίνει αυτό ότι θα εμφανιστούν αντίτυπα του βιβλίου σε προθήκες γερμανικών βιβλιοπωλείων; [Όποιος έχει ζήσει στη Γερμανία καταλαβαίνει πόση αμηχανία θα προκαλούσε κάτι τέτοιο]. Μάλλον όχι καθώς μία τέτοια πράξη θα είναι μεν ελεύθερη από πλευράς πνευματικής ιδιοκτησίας πιθανότατα όμως θα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής ειδικών ποινικών νόμων που ισχύουν στη Γερμανία και που είναι διατυπωμένοι με τρόπο γενικό για να περιλαμβάνουν όσο το δυνατόν περισσότερες πράξεις που κατατείνουν είτε στην προπαγάνδα υπέρ αντισυνταγματικών οργανώσεων είτε στη διάδοση και υποκίνηση ρατσιστικού μίσους [άρθρα 86, 86a και 130 StGB]. Παρ' όλα αυτά και με σκοπό να υπάρχει μία υπεύθυνη εναλλακτική απέναντι σε εκδόσεις που σκοπό θα έχουν να υποστηρίξουν το ναζισμό η κυβέρνηση του κρατιδίου της Βαυαρίας αποφάσισε το 2012 να χρηματοδοτήσει με 500.000 ευρώ την έρευνα και συγγραφή μιας σχολιασμένης έκδοσης του βιβλίου, που θα εντοπίζει τις αδυναμίες και θα αποδομεί τα επιχειρήματα του Χίτλερ. Μετά από αντιδράσεις και παλινδρομήσεις αποφασίστηκε ότι η έκδοση αυτή θα κυκλοφορήσει το 2016 από το Ινστιτούτο Μοντέρνας Ιστορίας του Μονάχου.

Δύο ακόμα ενδιαφέροντα ζητήματα από πλευράς του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας:

1. Μπορεί να αναγνωρίζεται δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας σε ένα κείμενο με τόσο αποτροπιαστικό περιεχόμενο όπως το "Mein Kampf"; Η απάντηση είναι ναι. Το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας είναι αξιολογικά ουδέτερο. Εφ' όσον το δημιούργημα του πνεύματος διακρίνεται από πρωτοτυπία, του αναγνωρίζεται προστασία ανεξάρτητα από το "χρηστό" ή μη του περιεχομένου του. Η αρχή αυτή απηχεί την ελευθερία του λόγου και της τέχνης. [βλ. στο ελληνικό δίκαιο άρθ. 2 παρ. 4 ν.2121/1993:  "Η προστασία του παρόντος νόμου είναι ανεξάρτητη από την αξία και τον προορισμό του έργου, καθώς και από το γεγονός ότι το έργο προστατεύεται ενδεχομένως και από άλλες διατάξεις"].

2. Ο Χίτλερ είχε απαγορεύσει την πώληση μεταχειρισμένων αντιτύπων του βιβλίου στη Γερμανία. Είχε καταργήσει δηλαδή την θεμελιώδη στο δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας αρχή της ανάλωσης του δικαιώματος διανομής με την πρώτη πώληση του αντιτύπου [βλ. περισσότερα εδώ]. Ο λόγος προφανής. Ο Αδόλφος δεν εισέπραττε δικαιώματα από τη μεταπώληση των βιβλίων, πρόβλημα που λύθηκε με τις γνωστές δημοκρατικές διαδικασίες. 

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]