Σημαντικές εξελίξεις στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας;

photo credit: Sébastien Bertrand /commons.wikimedia.org/wiki/File:European_Commission_flags.jpg

Σύμφωνα με blog post της Eleonora Rosati στο αγαπημένο μας IPKat η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σχέδιο εγγράφου που διέρευσε από το statewatch.org, επεξεργάζεται σειρά επεμβάσεων στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, στην κατεύθυνση της δημιουργίας της ενιαίας ψηφιακής αγοράς. Oι βασικές μεταρρυθμίσεις που προτείνονται είναι οι εξής:

1. Συγγενικό δικαίωμα εκδοτών

Η σημαντικότερη ίσως πρόταση της επιτροπής είναι η θέσπιση συγγενικού δικαιώματος των εκδοτών ΜΜΕ για την online χρήση των δημοσιευμάτων τους. Αυτό θα τους δώσει τη δυνατότητα να απαγορεύουν την επαναδημοσίευση στο διαδίκτυο δημοσιευμάτων τους, η οποία σήμερα επιτρέπεται είτε επειδή αφορά αποσπάσματα που δεν παρουσιάζουν το απαιτούμενο δημιουργικό ύψος, έτσι ώστε να προστατεύονται με δικαίωμα του δημιουργού, είτε επειδή δεν εντάσσονται εκ του νόμου στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας [γεγονότα, ειδήσεις κοκ]. Για την περίπτωση που γίνεται χρήση πρωτότυπου μεν περιεχομένου, η οποία καλύπτεται όμως από κάποιον νομοθετικό περιορισμό του δικαιώματος του δημιουργού, η Επιτροπή προτείνει την θεσμοθέτηση δικαιώματος [εύλογης σαν αυτή του αρ. 49 ν.2121/1993;] αμοιβής υπέρ των εκδοτών.

Στόχος είναι να προστατευθεί η επένδυση των εκδοτών για τη δημιουργία του δημοσιογραφικού περιεχομένου, δεδομένου ότι τα έσοδα από την παραδοσιακή αναλογική έκδοση έχουν μειωθεί σημαντικά. Εισάγοντας το νέο δικαίωμα υπέρ των εκδοτών, αυτοί θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να απαιτούν αμοιβή ή αποζημίωση από όποιον προβαίνει σε τέτοιες χρήσεις, οι οποίες αυτή τη στιγμή είναι νόμιμες.

Η συγκεκριμένη πρόταση θυμίζει την ιστορία με το ισπανικό “Google Tax”, για το οποίο κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν πήγε και τόσο καλά.

2. Υποχρεωτικό content - ID

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου που επιτρέπουν το “ανέβασμα” περιεχομένου από χρήστες (user uploaded content - βλ. youtube, vimeo, soundcloud κλπ), θα πρέπει να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά την τεχνολογία Content ID. Επίσης θα πρέπει να να προσέρχονται σε καλόπιστες διαπραγματεύσεις με τους δικαιούχους των έργων που “ανεβαίνουν” στις πλατφόρμες από τους χρήστες, για την παροχή άδειας χρήσης των έργων αυτών.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση στόχο έχει να επιλύσει το ζήτημα της εκτεταμένης χρήσης προστατευόμενων έργων (κυρίως μουσική σε πλατφόρμες όπως το youtube), η οποία δεν συνοδεύεται πάντα από οικονομικό αντάλλαγμα για τους δικαιούχους. Η τεχνολογία Content ID, η οποία χρησιμοποιείται ήδη από το youtube, “σαρώνει” το περιεχόμενο που ανεβαίνει στην υπηρεσία από τους χρήστες και εντοπίζει αυτοματοποιημένα την ενσωμάτωση σε αυτό προστατευόμενων έργων. Ο εντοπισμός αυτός επιτρέπει το λεγόμενο monetization του περιεχομένου, δηλαδή την εισαγωγή διαφημίσεων στο ανεβασμένο περιεχόμενο και τον διαμοιρασμό των διαφημιστικών εσόδων ανάμεσα στον δικαιούχο του προστατευόμενου έργου και στον πάροχο της online υπηρεσίας.

Σχετικά με τα εκτεθέντα μέχρι αυτό το σημείο έχει ήδη δημοσιευθεί η έντονη αντίδραση του Electronic Frontier Foundation.

Από την άλλη η πρόταση της Επιτροπής για θεσμοθέτηση μηχανισμού διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις online υπηρεσίες και τους δικαιούχους βασίζεται στο γεγονός ότι οι διαχειριστές των online υπηρεσιών δεν είναι πάντα πρόθυμοι να διαπραγματευτούν με τους δικαιούχους, ισχυριζόμενοι ότι οι απαιτήσεις των τελευταίων για την παροχή άδειας χρήσης του περιεχομένου δεν είναι ρεαλιστικές. Επιπλέον στο ότι η διαδικασία αφαίρεσης του περιεχομένου από τις πλατφόρμες, εφ’ όσον υπάρχει τέτοια υποχρέωση σύμφωνα με την οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο, έχει υψηλό κόστος για τους παροχους, δεδομένου του όγκου του περιεχομένου που “ανεβαίνει” καθημερινά από τους χρήστες των υπηρεσιών. Η διαδικασία θα είναι πάντως εθελοντική.

3. Αδειοδότηση περιεχομένου σε ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς

Η επόμενη πρόταση της Επιτροπής φαίνεται τεχνικής φύσεως αλλά έχει σημαντική βαρύτητα. Αφορά την εφαρμογή του κανόνα της χώρας προέλευσης (country of origin rule) για την εκκαθάριση δικαιωμάτων από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που αφορούν στην online μετάδοση του προγράμματός τους. 

Οι περισσότεροι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί έχουν εισέλθει πλέον στο χώρο των online υπηρεσιών, δίνοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να παρακολουθούν το πρόγραμμά τους φερ΄ειπείν μέσω simulcasting, webcasting, TV catch-up services, podcasts και video on demand. Η εκκαθάριση από τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς των δικαιωμάτων επί του περιεχομένου του προγράμματός τους [πχ ταινίες και σειρές, μουσικά έργα κλπ] για online, κατά κανόνα δηλαδή διακρατική χρήση, απαιτεί λόγω της ισχύουσας στο δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας αρχής της εδαφικότητας περίπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης περιεχομένου που συνεπάγονται υψηλό κόστος. Επιπλέον, προϋπάρχουσες συμβάσεις εδαφικής αποκλειστικότητας μπορούν να περιπλέξουν περαιτέρω την κατάσταση.

Η κατεύθυνση της Επιτροπής για την επίλυση του προβλήματος είναι η υιοθέτηση του μοντέλου αδειοδότησης που προβλέπεται στην Οδηγία για την δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση, σύμφωνα με την οποία η -αφορώσα το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας- πράξη της μετάδοσης λαμβάνει χώρα μόνο στο κράτος-μέλος από το οποίο εκπέμπεται το σήμα προς το δορυφόρο (χώρα προέλευσης). Κατά συνέπεια η λήψη άδειας χρήσης του περιεχομένου μόνο γι’ αυτό το κράτος μέλος αρκεί για την αναμετάδοση του σε όλη την ΕΕ. Έτσι, αν προωθηθεί νομοθετικά αυτή η λύση, τα ελληνικά κανάλια θα μπορούν να παρουσιάζουν μέσω internet το πρόγραμμά τους σε όλη την ΕΕ, λαμβάνοντας σχετική άδεια από τους δικαιούχους του περιεχομένου μόνο για την Ελλάδα, τη χώρα δηλαδή προέλευσης της online μετάδοσης και όχι για τις χώρες λήψης της μετάδοσης. Η απλοποίηση αυτή θα "ξεκλειδώσει" τα ελληνικά webTV στις χώρες της ΕΕ.

4. Τρεις νέοι περιορισμοί

Τέλος η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή τριών νέων υποχρεωτικών περιορισμών στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι νομοθετικοί περιορισμοί των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας “νομιμοποιούν” πράξεις που άλλως θα συνιστούσαν προσβολή τους. Αποτελούν μέσο στάθμισης συμφερόντων και άσκησης πολιτικής (πχ προώθηση ενημέρωσης, εκπαίδευσης, έρευνας).

Στο σχέδιο εγγράφου που διέρρευσε εξετάζεται η σκοπιμότητα εισαγωγής υποχρεωτικών για τα κράτη μέλη περιορισμών:

- ως προς την διακρατική ψηφιακή και online χρήση έργων στα πλαίσια εικονογράφησης για σκοπούς διδασκαλίας. Θα μπορούσε αντί περιορισμού να επιλεγεί η λύση της εύλογης αμοιβής ή αποζημίωσης ή της αναγκαστικής άδειας.

- ως προς πράξεις text and data mining (TDM) από ερευνητικούς οργανισμούς δημόσιου χαρακτήρα για τη διενέργεια επιστημονικής έρευνα τόσο για μη κερδοσκοπικούς όσο και για κερδοσκοπικούς σκοπούς.

- ως προς πράξεις οργανισμών πολιτιστικής κληρονομιάς που σκοπό έχουν την προστασία και συντήρηση έργων.

Αναμένοντας λοιπόν τις εξελίξεις.

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]