Δικαστήριο ΕΕ: Τα εμπορικά κέντρα μπορεί να ευθύνονται ως ενδιάμεσοι αν καταστήματά τους πωλούν απομιμητικά προϊόντα.

Απαγορεύονται οι "μαϊμούδες"! photo by Chris Seward

Απαγορεύονται οι "μαϊμούδες"!

photo by Chris Seward

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 2004/48/ΕΚ και την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας κρίνεται η προσφάτως εκδοθείσα απόφαση του ΔΕΕ C-494/15 (Tommy Hilfinger Licensing LLC, Urban Trends Trading BV, RADO Uhren AG, Facton Kft., Lacoste SA Burberry Ltd κατά Delta Center a.s.).

Η απόφαση αυτή ουσιαστικά ερμηνεύει συμπληρωματικά με την απόφαση C-324/09 το άρθρο 11 της οδηγίας 2004/48 σχετικά με την επιβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και διευρύνει την έννοια του «ενδιαμέσου, οι υπηρεσίες του οποίου χρησιμοποιούνται από τρίτο για την προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας» κατά του οποίου μπορεί να στραφεί ο δικαιούχος του δικαιώματος σύμφωνα με το άρθρο 11, περίοδος τρίτη της εν λόγω οδηγίας.

Η οδηγία 2004/48 αφορά στην επιβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και καθορίζει το πλαίσιο εντός του οποίου οι δικαιούχοι αυτών των δικαιωμάτων μπορούν να ζητήσουν από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές πληροφορίες για τις προσβολές των δικαιωμάτων τους και τη λήψη μέτρων για την αποτροπή και την απαγόρευση των προσβολών αυτών. Στην απόφαση C-324/09 το ΔΕΕ είχε αποφανθεί μεταξύ άλλων ότι το άρθρο 11, τρίτη περίοδος της οδηγίας «έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα αρμόδια σε θέματα προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας εθνικά δικαιοδοτικά όργανα έχουν την ευχέρεια να διατάσσουν τον ασκούντα εμπόριο μέσω διαδικτυακής αγοράς να λαμβάνει μέτρα προκειμένου όχι μόνο να τίθεται τέρμα στις προσβολές των δικαιωμάτων αυτών εκ μέρους χρηστών της συγκεκριμένης διαδικτυακής αγοράς, αλλά και να προλαμβάνονται νέες προσβολές της ιδίας φύσεως. Οι συναφείς διαταγές πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές, αποτρεπτικές και δεν πρέπει να θέτουν εμπόδια στο νόμιμο εμπόριο». Συνεπώς στην τότε υπό κρίση περίπτωση το εθνικό δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου θα μπορούσε να διατάξει τον διαδικτυακό τόπο eBay - μέσω του οποίου διατίθεντο τα προϊόντα που προσέβαλαν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας της L’ Oreal – να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για όχι μόνο για τον τερματισμό αλλά και για την αποτροπή και πρόληψη τέτοιων προσβολών (βλ. και σκέψη 131-133 της C-324/09).

Σύμφωνα λοιπόν με την απόφαση στην υπόθεση L’ Oreal κατά eBay C-324/09 ο διαχειριστής ενός διαδικτυακού τόπου στον οποίο διατίθενται προϊόντα που προσβάλλουν δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας φέρει ευθύνη και υποχρέωση να συμμορφωθεί με τα μέτρα που θα διαταχθούν από τον εθνικό δικαστή, ανεξάρτητα από τυχόν ίδια ευθύνη σε σχέση με την επίδικη προσβολή. Με την απόφασή του στην υπόθεση Tommy Hilfiger LLC v.  Delta Center (C-494/15) το ΔΕΕ αποφαίνεται ότι την ίδια ευθύνη και υποχρέωση φέρει και ο διαχειριστής-εκμισθωτής ενός εμπορικού κέντρου επεκτείνοντας τα όρια της διάταξης από το ηλεκτρονικό στο αναλογικό εμπόριο.

Σύμφωνα με τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης Tommy Hilfiger LLC v.  Delta Center,  επώνυμοι οίκοι μόδας όπως οι Tommy Hilfinger, Lacoste και Burberry διαπίστωσαν ότι απομιμήσεις προϊόντων τους διατίθενται προς πώληση στην κλειστή αγορά «Pražská tržnice» στην Πράγα της Τσεχίας και συγκεκριμένα σε σημεία πώλησης που υπεκμίσθωνε η μισθώτρια της αγοράς, Delta Center, σε εμπόρους. Κατόπιν αυτού οι οίκοι μόδας αποτάνθηκαν στα τσεχικά δικαστήρια κατά της Delta Center αιτούμενοι να διαταχθεί η εναγομένη (α) να απέχει από οποιαδήποτε σύναψη ή παράταση συμβάσεων μισθώσεως σημείων πωλήσεως στην εν λόγω κλειστή αγορά με πρόσωπα των οποίων οι ενέργειες έχουν κριθεί τελεσιδίκως από τις δικαστικές ή διοικητικές αρχές ως συνιστώσες προσβολή ή κίνδυνο προσβολής των δικαιωμάτων τα οποία απορρέουν από τα εμπορικά σήματα που αναφέρονται στην αίτηση,

(β) να απόσχει από οποιαδήποτε σύναψη ή παράταση συμβάσεων μισθώσεως, καθόσον οι όροι αυτών δεν περιλαμβάνουν ούτε την υποχρέωση του εμπόρου να απέχει από την προσβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας των αναιρεσειουσών ούτε όρο προβλέποντα ότι η Delta Center δύναται να καταγγείλει τη σύμβαση σε περίπτωση προσβολής ή κινδύνου προσβολής των δικαιωμάτων αυτών, και

(γ)να ζητήσει εγγράφως συγγνώμη, για ορισμένες περιπτώσεις οι οποίες περιγράφονται από τις αναιρεσείουσες, και να δημοσιεύσει, με δικά της έξοδα, στην εφημερίδα Hospodáské noviny σχετικό ανακοινωθέν Τύπου.

Το πρωτοβάθμιο και δευτεροβάθμιο δικαστήριο της Τσεχίας απέρριψε την αίτηση εκδόσεως δικαστικής διαταγής.  Οι ενάγοντες άσκησαν αναίρεση ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Τσεχίας, το οποίο επεσήμανε ότι η διαφορά θα έπρεπε να λυθεί λαμβάνοντας υπόψιν  την ερμηνεία του άρθρου 11, τρίτη περίοδος της οδηγίας 2004/48, όπως δόθηκε από το ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/09 (L’Oreal κατά Ebay). Το Ανώτατο Δικαστήριο όμως παρατήρησε ότι η υπόθεση εκείνη αφορούσε προσβολές δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας σε διαδικτυακή και όχι σε χωροταξικά οριοθετημένη αγορά και για το λόγο αυτό ανέστειλε τη διαδικασία και απέστειλε τα εξής προδικαστικά ερωτήματα προς το ΔΕΕ:

1. Είναι ο μισθωτής χώρων αγοράς, ο οποίος διαθέτει σε διάφορους εμπόρους πάγκους και σημεία πωλήσεως στα οποία μπορούν να τοποθετηθούν πάγκοι, ενδιάμεσος οι υπηρεσίες του οποίου χρησιμοποιούνται από τρίτον για την προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας υπό την έννοια του άρθρου 11 της οδηγίας 2004/48;

2. Μπορούν να ληφθούν κατά του μισθωτή χώρων αγοράς, ο οποίος διαθέτει σε διάφορους εμπόρους πάγκους και σημεία πωλήσεως, στα οποία μπορούν να τοποθετηθούν πάγκοι, τα μέτρα του άρθρου 11 της οδηγίας 2004/48 υπό τις ίδιες προϋποθέσεις με εκείνες που έθεσε το Δικαστήριο [με την απόφασή της 12ης Ιουλίου 2011 στην υπόθεση C-324/09, L’Oréal κ.λπ., C-324/09, EU:C:2011:474] όσον αφορά την λήψη των ως άνω μέτρων κατά υπευθύνων διαδικτυακής αγοράς;»

 Το ΔΕΕ έδωσε θετική απάντηση ως προς το πρώτο ερώτημα και θεώρησε την Delta Center ενδιάμεσο, παραπέμποντας σε προηγούμενες αποφάσεις του (LSG- Gesellschaft zur Wahrnehmung von Leistungsschutzrechten, C-557/07 και UPC Telekabel Wien, C-314/12), οι οποίες όριζαν ότι ως προς το ηλεκτρονικό εμπόριο «φορέας παροχής προσβάσεως στο διαδίκτυο ο οποίος επιτρέπει στον πελάτη μόνον την πρόσβαση στο διαδίκτυο χωρίς ούτε να προσφέρει άλλες υπηρεσίες ούτε να ασκεί έλεγχο παρέχει υπηρεσία δυνάμενη να χρησιμοποιηθεί από τρίτον για την προσβολή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας και πρέπει να χαρακτηριστεί ενδιάμεσος» (σκέψη 25). Επεσήμανε δε ότι «εάν η διάθεση σημείων πωλήσεως αφορά διαδικτυακή αγορά ή πραγματική αγορά, όπως μια κλειστή αγορά, δεν ασκεί, συναφώς, επιρροή. Πράγματι, δεν προκύπτει από την οδηγία 2004/48 ότι το πεδίο εφαρμογής της περιορίζεται στο ηλεκτρονικό εμπόριο» (σκέψη 29).

Ως προς το δεύτερο ερώτημα το ΔΕΕ επεσήμανε καταρχήν ότι όπως ορίζει σχετικά και η απόφαση επί της υποθέσεως L’ Oreal, οι προϋποθέσεις εκδόσεως δικαστικής διαταγής υπό την έννοια του άρθρου 11 περίοδος τρίτη κατά ενδιαμέσου και η ακολουθητέα διαδικασία διέπονται από το εθνικό δίκαιο, το οποίο θα πρέπει να λαμβάνει μέτρα αποτελεσματικά, αποτρεπτικά, δίκαια, αναλογικά αλλά όχι υπέρμετρα επαχθή. Συνεπώς, καταλήγει το ΔΕΕ «δεν μπορεί να απαιτηθεί από τον ενδιάμεσο να ασκεί γενική και μόνιμη εποπτεία των πελατών του. Αντιθέτως, ο ενδιάμεσος μπορεί να υποχρεωθεί να λάβει μέτρα προκειμένου να αποφευχθούν νέες προσβολές της ίδιας φύσεως από τον ίδιο έμπορο» (σκέψη 34). Τονίζει δε ότι η ερμηνεία του άρθρου 11, τρίτη περίοδος, της οδηγίας 2004/48 έγινε υπό το πρίσμα των γενικών διατάξεων του άρθρου 3 της οδηγίας, το οποίο δεν περιορίζει το πεδίο εφαρμογής των μέτρων, διαδικασιών και μέτρων αποκατάστασης της οδηγίας μόνο στη διαδικτυακή αγορά. Για τους λόγους αυτούς το ΔΕΕ έδωσε θετική απάντηση και στο δεύτερο ερώτημα σημειώνοντας ότι «οι προϋποθέσεις της εκδόσεως δικαστικής διαταγής, κατά τη διάταξη αυτή, κατά ενδιαμέσου ο οποίος παρέχει υπηρεσία υπεκμισθώσεως σημείων πωλήσεως σε κλειστή αγορά ταυτίζονται με εκείνες της ενδεχόμενης εκδόσεως δικαστικής διαταγής κατά των ενδιαμέσων σε διαδικτυακή αγορά, όπως αυτές τέθηκαν από το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Ιουλίου 2011, L’Oréal κ.λπ. (C-324/09)».

 Η εν λόγω απόφαση κρίνεται σημαντική διότι αποσαφηνίζει την έννοια του ενδιαμέσου τρίτου επί του οποίου εφαρμόζεται το άρθρο 11 περίοδος τρίτη της οδηγίας 2004/48 και εκτός διαδικτυακής αγοράς.  Έτσι, θα μπορούσε κάποιος βάσιμα πλέον να υποστηρίξει ότι ο εκμισθωτής, ο οποίος νοείται ως ενδιάμεσος, είναι υποχρεωμένος να συμμορφωθεί με δικαστική διαταγή που απαιτεί να μην εξακολουθήσει να μισθώνει το ακίνητο στον μισθωτή που καταδικάστηκε για προσβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας τρίτου. Η απόφαση αυτή του ΔΕΕ όμως κρίνουμε ότι θα γεννήσει νέα ερωτήματα ως προς την έκταση της έννοιας του ενδιάμεσου στην πραγματική αγορά. Ήδη το Ανώτατο Δικαστήριο της Τσεχίας στην απόφαση περί παραπομπής όπου και έθεσε τα προδικαστικά ερωτήματα, θέτει τον προβληματισμό αυτό αναφέροντας ως παράδειγμα, εάν και άλλοι πάροχοι υπηρεσιών όπως οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να θεωρηθούν ενδιάμεσοι κατά την έννοια του άρθρου 11 της οδηγίας. Το ΔΕΕ όμως έκρινε στη σκέψη 28 ότι στην παρούσα απόφασή του δεν χρειάζεται να αποφανθεί γενικότερα για το αν τέτοιοι πάροχοι θεωρούνται ενδιάμεσοι- αφήνοντας έτσι κατά τη γνώμη μας ανοιχτό το πεδίο για περαιτέρω ερμηνεία και οριοθέτηση του άρθρου 11 από μετέπειτα αποφάσεις του ΔΕΕ. Γεγονός παραμένει όμως ότι η υπερβολική διασταλτική ερμηνεία του όρου «ενδιάμεσος» θα οδηγούσε σε ανισορροπίες μεταξύ της προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας και της διενέργειας του νόμιμου εμπορίου.

Επιπλέον, ενώ η εν λόγω υπόθεση αφορά στην προσβολή δικαιωμάτων που απορρέουν από εμπορικά σήματα, αναμένεται με ενδιαφέρον το κατά πόσον πρόκειται να εφαρμοσθεί και σε περιπτώσεις προσβολής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (για παράδειγμα στην περίπτωση που μισθωτής καταδικασθεί για προσβολή πνευματικής ιδιοκτησίας, θα υποχρεούται ο εκμισθωτής σε καταγγελία της συμβάσεως μίσθωσης;). Προς το παρόν όμως, η απόφαση του ΔΕΕ της 7ης Ιουλίου 2016 στην υπόθεση Tommy Hilfiger LLC κατά  Delta Center φαίνεται ότι θα επαναπροσδιορίσει τις μισθωτικές σχέσεις και την καταγγελία των μισθωτικών συμβάσεων σε περιπτώσεις προσβολής δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας εκ μέρους του μισθωτή.

Ζωή Μαυροσκότη, Δικηγόρος, M.A., Yποψήφια Δ.Ν.

 

πηγές

http://cases.iclr.co.uk/Subscr/Search.aspx

http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-324/09

http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-494/15