Σημαντικές εξελίξεις στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας;

photo credit: Sébastien Bertrand /commons.wikimedia.org/wiki/File:European_Commission_flags.jpg

Σύμφωνα με blog post της Eleonora Rosati στο αγαπημένο μας IPKat η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σχέδιο εγγράφου που διέρευσε από το statewatch.org, επεξεργάζεται σειρά επεμβάσεων στο ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, στην κατεύθυνση της δημιουργίας της ενιαίας ψηφιακής αγοράς. Oι βασικές μεταρρυθμίσεις που προτείνονται είναι οι εξής:

1. Συγγενικό δικαίωμα εκδοτών

Η σημαντικότερη ίσως πρόταση της επιτροπής είναι η θέσπιση συγγενικού δικαιώματος των εκδοτών ΜΜΕ για την online χρήση των δημοσιευμάτων τους. Αυτό θα τους δώσει τη δυνατότητα να απαγορεύουν την επαναδημοσίευση στο διαδίκτυο δημοσιευμάτων τους, η οποία σήμερα επιτρέπεται είτε επειδή αφορά αποσπάσματα που δεν παρουσιάζουν το απαιτούμενο δημιουργικό ύψος, έτσι ώστε να προστατεύονται με δικαίωμα του δημιουργού, είτε επειδή δεν εντάσσονται εκ του νόμου στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας [γεγονότα, ειδήσεις κοκ]. Για την περίπτωση που γίνεται χρήση πρωτότυπου μεν περιεχομένου, η οποία καλύπτεται όμως από κάποιον νομοθετικό περιορισμό του δικαιώματος του δημιουργού, η Επιτροπή προτείνει την θεσμοθέτηση δικαιώματος [εύλογης σαν αυτή του αρ. 49 ν.2121/1993;] αμοιβής υπέρ των εκδοτών.

Στόχος είναι να προστατευθεί η επένδυση των εκδοτών για τη δημιουργία του δημοσιογραφικού περιεχομένου, δεδομένου ότι τα έσοδα από την παραδοσιακή αναλογική έκδοση έχουν μειωθεί σημαντικά. Εισάγοντας το νέο δικαίωμα υπέρ των εκδοτών, αυτοί θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να απαιτούν αμοιβή ή αποζημίωση από όποιον προβαίνει σε τέτοιες χρήσεις, οι οποίες αυτή τη στιγμή είναι νόμιμες.

Η συγκεκριμένη πρόταση θυμίζει την ιστορία με το ισπανικό “Google Tax”, για το οποίο κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν πήγε και τόσο καλά.

2. Υποχρεωτικό content - ID

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου που επιτρέπουν το “ανέβασμα” περιεχομένου από χρήστες (user uploaded content - βλ. youtube, vimeo, soundcloud κλπ), θα πρέπει να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά την τεχνολογία Content ID. Επίσης θα πρέπει να να προσέρχονται σε καλόπιστες διαπραγματεύσεις με τους δικαιούχους των έργων που “ανεβαίνουν” στις πλατφόρμες από τους χρήστες, για την παροχή άδειας χρήσης των έργων αυτών.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση στόχο έχει να επιλύσει το ζήτημα της εκτεταμένης χρήσης προστατευόμενων έργων (κυρίως μουσική σε πλατφόρμες όπως το youtube), η οποία δεν συνοδεύεται πάντα από οικονομικό αντάλλαγμα για τους δικαιούχους. Η τεχνολογία Content ID, η οποία χρησιμοποιείται ήδη από το youtube, “σαρώνει” το περιεχόμενο που ανεβαίνει στην υπηρεσία από τους χρήστες και εντοπίζει αυτοματοποιημένα την ενσωμάτωση σε αυτό προστατευόμενων έργων. Ο εντοπισμός αυτός επιτρέπει το λεγόμενο monetization του περιεχομένου, δηλαδή την εισαγωγή διαφημίσεων στο ανεβασμένο περιεχόμενο και τον διαμοιρασμό των διαφημιστικών εσόδων ανάμεσα στον δικαιούχο του προστατευόμενου έργου και στον πάροχο της online υπηρεσίας.

Σχετικά με τα εκτεθέντα μέχρι αυτό το σημείο έχει ήδη δημοσιευθεί η έντονη αντίδραση του Electronic Frontier Foundation.

Από την άλλη η πρόταση της Επιτροπής για θεσμοθέτηση μηχανισμού διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις online υπηρεσίες και τους δικαιούχους βασίζεται στο γεγονός ότι οι διαχειριστές των online υπηρεσιών δεν είναι πάντα πρόθυμοι να διαπραγματευτούν με τους δικαιούχους, ισχυριζόμενοι ότι οι απαιτήσεις των τελευταίων για την παροχή άδειας χρήσης του περιεχομένου δεν είναι ρεαλιστικές. Επιπλέον στο ότι η διαδικασία αφαίρεσης του περιεχομένου από τις πλατφόρμες, εφ’ όσον υπάρχει τέτοια υποχρέωση σύμφωνα με την οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο, έχει υψηλό κόστος για τους παροχους, δεδομένου του όγκου του περιεχομένου που “ανεβαίνει” καθημερινά από τους χρήστες των υπηρεσιών. Η διαδικασία θα είναι πάντως εθελοντική.

3. Αδειοδότηση περιεχομένου σε ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς

Η επόμενη πρόταση της Επιτροπής φαίνεται τεχνικής φύσεως αλλά έχει σημαντική βαρύτητα. Αφορά την εφαρμογή του κανόνα της χώρας προέλευσης (country of origin rule) για την εκκαθάριση δικαιωμάτων από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που αφορούν στην online μετάδοση του προγράμματός τους. 

Οι περισσότεροι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί έχουν εισέλθει πλέον στο χώρο των online υπηρεσιών, δίνοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να παρακολουθούν το πρόγραμμά τους φερ΄ειπείν μέσω simulcasting, webcasting, TV catch-up services, podcasts και video on demand. Η εκκαθάριση από τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς των δικαιωμάτων επί του περιεχομένου του προγράμματός τους [πχ ταινίες και σειρές, μουσικά έργα κλπ] για online, κατά κανόνα δηλαδή διακρατική χρήση, απαιτεί λόγω της ισχύουσας στο δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας αρχής της εδαφικότητας περίπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης περιεχομένου που συνεπάγονται υψηλό κόστος. Επιπλέον, προϋπάρχουσες συμβάσεις εδαφικής αποκλειστικότητας μπορούν να περιπλέξουν περαιτέρω την κατάσταση.

Η κατεύθυνση της Επιτροπής για την επίλυση του προβλήματος είναι η υιοθέτηση του μοντέλου αδειοδότησης που προβλέπεται στην Οδηγία για την δορυφορική και καλωδιακή μετάδοση, σύμφωνα με την οποία η -αφορώσα το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας- πράξη της μετάδοσης λαμβάνει χώρα μόνο στο κράτος-μέλος από το οποίο εκπέμπεται το σήμα προς το δορυφόρο (χώρα προέλευσης). Κατά συνέπεια η λήψη άδειας χρήσης του περιεχομένου μόνο γι’ αυτό το κράτος μέλος αρκεί για την αναμετάδοση του σε όλη την ΕΕ. Έτσι, αν προωθηθεί νομοθετικά αυτή η λύση, τα ελληνικά κανάλια θα μπορούν να παρουσιάζουν μέσω internet το πρόγραμμά τους σε όλη την ΕΕ, λαμβάνοντας σχετική άδεια από τους δικαιούχους του περιεχομένου μόνο για την Ελλάδα, τη χώρα δηλαδή προέλευσης της online μετάδοσης και όχι για τις χώρες λήψης της μετάδοσης. Η απλοποίηση αυτή θα "ξεκλειδώσει" τα ελληνικά webTV στις χώρες της ΕΕ.

4. Τρεις νέοι περιορισμοί

Τέλος η Επιτροπή προτείνει την εισαγωγή τριών νέων υποχρεωτικών περιορισμών στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι νομοθετικοί περιορισμοί των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας “νομιμοποιούν” πράξεις που άλλως θα συνιστούσαν προσβολή τους. Αποτελούν μέσο στάθμισης συμφερόντων και άσκησης πολιτικής (πχ προώθηση ενημέρωσης, εκπαίδευσης, έρευνας).

Στο σχέδιο εγγράφου που διέρρευσε εξετάζεται η σκοπιμότητα εισαγωγής υποχρεωτικών για τα κράτη μέλη περιορισμών:

- ως προς την διακρατική ψηφιακή και online χρήση έργων στα πλαίσια εικονογράφησης για σκοπούς διδασκαλίας. Θα μπορούσε αντί περιορισμού να επιλεγεί η λύση της εύλογης αμοιβής ή αποζημίωσης ή της αναγκαστικής άδειας.

- ως προς πράξεις text and data mining (TDM) από ερευνητικούς οργανισμούς δημόσιου χαρακτήρα για τη διενέργεια επιστημονικής έρευνα τόσο για μη κερδοσκοπικούς όσο και για κερδοσκοπικούς σκοπούς.

- ως προς πράξεις οργανισμών πολιτιστικής κληρονομιάς που σκοπό έχουν την προστασία και συντήρηση έργων.

Αναμένοντας λοιπόν τις εξελίξεις.

Γιάννος Παραμυθιώτης, Δικηγόρος LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]

ΔικΕΕ C-348/13 Bestwater: Νόμιμη(?) η ενσωμάτωση βίντεο από το youtube (framing)

 

Η εταιρία Bestwater, που εμπορεύεται φίλτρα νερού, είναι δικαιούχος των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί ενός βίντεο διάρκειας 2:08 με τίτλο "Die Realität". Στο βίντεο παρουσιάζονται οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για την υγεία από την μόλυνση του νερού.

Στην αγωγή που άσκησε κατά δύο προσώπων η Bestwater ισχυρίζεται ότι οι εναγόμενοι είχαν, χωρίς την προηγούμενη άδειά της, ενσωματώσει με την τεχνική του "framing" στις ιστοσελίδες τους το video, το οποίο ήταν δημοσιευμένο στο youtube, και ότι η πράξη αυτή παραβιάζει το δικαίωμά παρουσίασης του έργου στο κοινό. 

Η υπόθεση Bestwater έφτασε μέχρι το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της Γερμανίας (BGH). To BGH απέστειλε προδικαστικό ερώτημα στο ΔικΕΕ, το οποίο κλήθηκε να απαντήσει, αν η μέσω framing και χωρίς την άδεια του δικαιούχου ενσωμάτωση video που περιέχει προστατευόμενο περιεχόμενο, παραβιάζει το δικαίωμά του πνευματικής ιδιοκτησίας και πιο συγκεκριμένα το δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό, όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 3 της οδηγίας 29/2001.

Το δικαίωμα αυτό παρέχει στους δικαιούχους την εξουσία να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν “την παρουσίαση στο κοινό των έργων τους, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, καθώς και να καθιστούν προσιτά τα έργα τους στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση στα έργα αυτά, όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος”. Η χρήση των φράσεων “παρουσίαση” και “με οποιοδήποτε τρόπο” καταδεικνύει τη βούληση του νομοθέτη να προσδώσει στη διάταξη ένα κατά το δυνατόν ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Η επιπλέον, πέραν της παρουσίασης, εξειδίκευση της εξουσίας του δημιουργού να  απαγορεύει την πρόσβαση στα έργα του κατά τη βούληση οποιουδήποτε τρίτου, στοχεύει ειδικότερα στην κάλυψη των πράξεων στο internet, στο οποίο κατά κανόνα ο χρήστης εκκινεί αυτοβούλως τη διαδικασία πρόσβασης στο έργο. Η οποιαδήποτε πράξη εκμετάλλευσης προστατευόμενων έργων στο διαδίκτυο θα μπορούσε λόγω της ευρύτατης αυτής διατύπωσης να συνιστά πράξη που παραβιάζει το δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό.

Ο όρος framing χρησιμοποιείται για να αποδώσει τη διαδικασία σύμφωνα με την οποία σε ένα πλαίσιο (frame) ιστοσελίδας εμφανίζεται περιεχόμενο άλλης ιστοσελίδας, στην οποία οδηγεί υπερσύνδεσμος, ενώ το εκτός πλαισίου τμήμα της ιστοσελίδας παραμένει αμετάβλητο. Έτσι το video clip των υπέροχων Iron & Wine που εμφανίζεται ακριβώς από κάτω έχει ενσωματωθεί σε αυτό το blog με την τεχνική του framing, αντλώντας δηλαδή το περιεχόμενο του μέσω υπερσυνδέσμου από άλλη ιστοσελίδα (youtube.com)

 

Το ΔικΕΕ για να απαντήσει στο ερώτημα παρέπεμψε στην απόφαση Svensson, η οποία δημοσιεύθηκε στο χρονικό διάστημα μετά την υποβολή του προδικαστικού ερωτήματος για την υπόθεση Bestwater (αναλυτικός σχολιασμός της απόφασης Svensson από τον γράφοντα δημοσιεύθηκε στα Χρονικά Ιδιωτικού Δικαίου, Φεβρουάριος 2014, σελ. 135 επ). Σύμφωνα με την απόφαση Svensson, στην οποία γίνεται σαφής αναφορά και στο framing,  δεν συνιστά πράξη παρουσίασης στο κοινό το hyperlinking ή το framing προστατευόμενου περιεχομένου, αρκεί το περιεχόμενο αυτό να ήταν ήδη ελεύθερα προσβάσιμο, υπό την έννοια ότι με την ενέργεια του τρίτου δεν αποκτά πρόσβαση σε αυτό "νέο" κοινό. Νέο είναι το κοινό, το οποίο δεν ελήφθη υπόψη από τους δικαιούχους, όταν επέτρεψαν την αρχική παρουσίαση στο κοινό (βλ. αποφάσεις SGAEΟργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δημιουργών Θεατρικών και Οπτικοακουστικών Έργων, ITV Broadcasting).  Έτσι, αν το έργο έχει ήδη παρουσιαστεί στο κοινό από τον δικαιούχο του, πρέπει να διερευνηθεί, το κατά πόσο ο δικαιούχος είχε υπολογίσει ότι πρόσβαση σε αυτό θα αποκτήσει ο οποιοσδήποτε ή αν βούλησή του ήταν να περιορίσει την πρόσβαση σε συγκεκριμένο κοινό, αποκλείοντας έτσι οποιονδήποτε άλλο. Με τον τρόπο αυτό το Δικαστήριο αναζητεί επί της ουσίας τα πραγματικά αυτά περιστατικά, που καταδεικνύουν τη συναίνεση του δικαιούχου στην περαιτέρω παρουσίαση του έργου του, η οποία παρουσίαση, λόγω αυτής της -σιωπηρής- συναίνεσης, μπορεί να λάβει χώρα χωρίς την άδεια του δικαιούχου.

Αυτό λοιπόν που με ασφάλεια προκύπτει από την απόφαση Bestwater σε συνδυασμό με την απόφαση Svensson είναι ότι η ενσωμάτωση σε ιστοσελίδα video με προστατευόμενο περιεχόμενο είναι κατ' αρχήν νόμιμη, εφ' όσον το video είναι ήδη ανεβασμένο στο διαδίκτυο με τρόπο που το καθιστά προσβάσιμο σε όλους, όπως είναι ένα video στο youtube. Δεν διευκρινίζεται όμως αν τα παραπάνω ισχύουν μόνο στην περίπτωση που η αρχική διάθεση (εν προκειμένω το upload στο youtube) έγινε από το δικαιούχο ή και στην περίπτωση που έγινε από τρίτο χωρίς την άδεια του δικαιούχου. Από τη διάκριση σε "νέο" και μη κοινό προκύπτει το πρώτο. Αυτό δεδομένου ότι η παρανομία αίρεται λόγω της βούλησης του δικαιούχου να καταστήσει το έργο προσιτό σε αόριστο αριθμό προσώπων, χωρίς να αποκλείσει κάποιους. Η παρουσίαση του video μέσω framing, όταν το upload έγινε από τρίτο, θα γίνεται πάντα σε “νέο” κοινό και θα παραβιάζει το α. 3 της οδηγίας, αφού εξ ορισμού και λόγω του γεγονότος ότι η πρώτη παρουσίαση έγινε από πρόσωπο διαφορετικό του δικαιούχου, ο δικαιούχος δεν είχε λάβει υπόψη του, δεν είχε δηλαδή συναινέσει, να παρουσιαστεί το έργο του με αυτόν τον τρόπο σε κανέναν απολύτως χρήστη του internet. Αν όμως η ερμηνεία αυτή της απόφασης είναι ορθή, η ανασφάλεια δικαίου παραμένει. Ο χρήστης του internet που ενσωματώνει στην ιστοσελίδα του ένα video από το youtube θα πρέπει να είναι σίγουρος ότι αυτό έχει "ανέβει" από τον δικαιούχο των πνευματικών δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτό.

Γιάννος Παραμυθιώτης, LL.M. [follow: @Paramythiotis_Y]